Mee met de caboteur

November 1975... Er is nog veel te fotograferen in het zuiden des lands: de steenkoolmijnen draaien op volle toeren, vele reeksen diesellocomotieven zorgen voor enorm veel afwisseling, maar de kaalslag van het spoorwegnet is wel al begonnen. De herfst is in volle gang wanneer een spoorwegliefhebber voor een lang weekend naar de streek van de Viroin trekt. Hij hoopt er een locomotief van de reeks 83 te treffen. Deze locomotieven leiden een bestaan in de schaduw van de zware industrie rond Charleroi, maar af en toe mogen ze ook de lijn op met een lichte bedieningstrein, een zogenaamde "caboteur".

De spoorlijn tussen Mariembourg en Treignes straalt de typische zijlijnsfeer uit de jaren '70 uit: reizigerstreinen rijden er niet meer, maar de perrons liggen er nog en de stations zijn nog bemand. De NMBS heeft ook nog een pakjesdienst die goederen aan huis levert, nadat ze per trein naar een station in de buurt werden gebracht. De goede oude tijd waar we nu enkel nog weemoedig aan kunnen terugdenken...

Onze hobbyist heeft twee dagen uitgetrokken om zo'n bedieningstrein te treffen. Met succes, zo zou blijken! Achteraf heeft hij spijt dat hij nooit is teruggekeerd om deze treinen opnieuw te fotograferen, maar de sfeer van dit bezoek blijft toch in zijn geheugen gegrift en er was nog zoveel te fotograferen in die tijd.

° 02/11/75
Meteen na aankomst gaat de hobbyist inlichtingen inwinnen in het station van Mariembourg. Volgens de seingever zal er vandaag uitzonderlijk geen bedieningstrein rijden door grote vertraging bij de toeleveringstrein. Morgen zal de caboteur wel rijden tussen Mariembourg en Treignes. De spoorwegliefhebber besluit de vrijgekomen tijd te gebruiken om de lijn al wat te verkennen. Tussendoor neemt hij wel al enkele sfeerbeelden in de omgeving, zoals in deze weide nabij Mariembourg, waar na zonsopgang al snel mistbanken gevormd worden.
Enkele kilometers verderop, in Vierves-sur-Viroin, stopt hij opnieuw voor een sfeerbeeldje van het "Château des Comtes de Hamal" half in de ochtendnevel verdwijnt. Schoonheid in eigen land...
Met de herfst in het land vindt ook de jaarlijkse ganzentrek naar het zuiden plaats. In Matagne-la-Petite kan deze vlucht ganzen worden gefotografeerd. Blijkbaar zijn ze niet goed uitgerust, want van de typische V-formatie is vooralsnog geen sprake.
In het dorpje Dourbes staat deze Fahr D 130 A uit de jaren '50 langs de kant van de weg geparkeerd. Ondertussen is de tractor al zo'n 20 jaar oud en dat laat zijn sporen na. Hoeveel langer zou de tractor het uithouden? Interessant detail: de tractor heeft al een nummerplaat met 6 karakters, deze nummerplaten zijn nog maar twee jaar in dienst!
Rond de middag komt de hobbyist in Treignes aan om te zien of daar toch al iets te fotograferen valt. Volgens het personeel op het station zijn ze in Mariembourg niet goed meer bij hun hoofd, want ook vandaag rijdt er wel degelijk een bedieningstrein. Hij is zelfs al onderweg... Behoorlijk slecht gezind rijdt de fotograaf snel naar de inrit van Treignes om daar de trein op te wachten. Enkele minuten later duikt de 8319 op uit de mist en kan hij zijn eerste foto van een 83'er op de volle lijn maken.
De stationschef heeft het inritsein bewust gesloten gehouden, zodat de goederentrein eventjes moet wachten voordat hij het station binnen kan rijden. Dit geeft de hobbyist de kans om de trein te voet voorbij te wandelen, zodat enkele minuten later de trein opnieuw gefotografeerd kan worden wanneer die zich weer in beweging zet.
Terug in het station aangekomen, ziet de hobbyist dat ook de Franse BB 63149 al met een overgavetrein is gearriveerd. De locomotief is al aan het rangeren, maar nog net op tijd kan deze foto worden gemaakt aan de uitritseinen kant Mariembourg.
De stationschef zegt tegen onze hobbyist dat hij de stommiteit van de collega's in Mariembourg wil goedmaken. Hij gebiedt de hobbyist plaats te nemen aan de uitrit kant Frankrijk voor een verrassing. In samenspraak met de machinist heeft de chef immers bekokstoofd dat ze best wel een vertrek richting Frankrijk kunnen simuleren. Het ziet er dan ook behoorlijk authentiek uit, ware het niet dat de BB 63149 nog op spoor 3 staat en dat die natuurlijk een deel van de trein zal overnemen. Ach ja, de hobbyist klaagt niet!
Meteen daarna begint het rangeren. Eerst worden enkele wagens op de goederenkoer uitgewisseld met andere wagens die al gereed stonden. Die laatste wagens worden wel nog even gewogen op de weegbrug om zo de massa van de geloste lading (steenkool voor de lokale kolenboer) te bepalen.
Na de geloste wagens voor de tegentrein naar Mariembourg te hebben klaargezet, mag de 8319 los omlopen om nog wat te gaan rangeren aan de andere kant van het station. Op deze opname toont het uitritsein van spoor 1 nog de stand "kleine beweging toegelaten", terwijl de 8319 al een eind verderop rijdt.
Aan de andere kant van het station zien we de rangeerder assisteren bij het aanhaken van enkele goederenwagens. We zien hem hier het handgebaar maken dat weergeeft hoe groot de afstand tussen de buffers van de 8319 en de Glms nog is. De mist wil voorlopig maar niet optrekken, wat de sfeer van de opnames natuurlijk alleen maar ten goede komt.
Nadat de rangeringen in Treignes klaar zijn, nodigt de machinist de hobbyist uit om mee te rijden naar Mariembourg. De hobbyist repliceert dat zijn auto dan in Treignes blijft staan. Volgens de machinist mag dat geen bezwaar zijn, want eerder uitzonderlijk zal de 8319 nog een tweede keer de lijn naar Treignes op gaan, omdat er goederenwagens voor Frankrijk zijn nagekomen. Die wagens hadden een hoop vertraging en dat blijkt de reden te zijn waarom men de bedieningstrein eerst niet uit Mariembourg wilde laten vertrekken. Om een lang verhaal kort te maken: onze hobbyist laat zich deze kans niet ontzeggen en rijdt maar al te graag mee op de 8319 wanneer die op en af naar Mariembourg rijdt. De machinist blijkt trouwens nog maar pas in dienst van den IJzeren Weg. Maar al te fier vertelt hij hoe zijn vader Eric in de jaren veertig met motorwagens over deze lijn reed.
Ondertussen is de mist eindelijk aan het optrekken. De caboteur stopt enkele minuten later in Olloy-sur-Viroin, waar de wagens op het goederenspoor echter nog niet gelost blijken te zijn. Terwijl de stationschef met de lijnregelaar overlegt wat ze gaan doen, maakt de rangeerder rustig een babbeltje met de machinist. Na een uur onderhandelen met "Charleroi" wordt er dan toch beslist om de wagens te laten staan en gewoon naar Mariembourg verder te rijden. Het leven bij de NMBS zoals het is anno 1975.
In Nismes heeft men pas de lijn gesnoeid. De machinist vraagt aan onze hobbyist of hij interesse heeft in een korte stop om zo enkele foto's te kunnen maken aan de oude leerlooierij. Overbodige vraag natuurlijk, en al snel wordt de bedieningstrein vanop de berm gefotografeerd. Wat zou de toekomst brengen voor dit fraaie gebouw?
In Mariembourg aangekomen, komt de stationschef van zijn oren maken dat het niet de bedoeling is dat er op het station foto's worden gemaakt. "Langs de lijn doet de hobbyist wat 'ie wil, maar volgens reglement mag er op grondgebied van de spoorweg niet worden gefotografeerd". De hobbyist besluit zich hiernaar te schikken en dus houdt hij zich braafjes op de achtergrond tijdens de rangeringen. De machinist knipoogt dat ze onderweg de schade wel zullen inhalen en legt hem vervolgens uit dat ze wel weer een paar keer zullen stoppen voor een foto. Een eerste pauze vindt plaats aan de tunnel tussen Nismes en Olloy-sur-Viroin.
De hobbyist geeft aan dat hij ook een foto van onderaan de Viroin zou willen maken. De machinist ziet dit zitten en dus rijdt hij de trein langzaamaan naar voren. Wanneer de hobbyist terug op de loc is geklommen, is het wel hoog tijd om verder te rijden naar Treignes.
In Treignes aangekomen, blijkt dat de Franse locomotief die de wagens af zou komen halen in panne is gevallen. Naarstig wordt er met de Fransen overlegd om tot een oplossing te komen. De hobbyist besluit om buiten wat rond te kijken, want dit alles zal nog wel een tijdje in beslag nemen. Aan de goederenloods blijkt er ook nog volk aan het werk te zijn. Terwijl de chauffeur van deze Colli-vrachtwagen een pauze neemt, zijn twee laders druk bezig met het uitladen van enkele boxen met goederen voor een bedrijf in Treignes.
Uiteindelijk zou het nog enkele uren duren vooraleer een oplossing werd gevonden voor de uitgevallen Franse dieselloc. Uitzonderlijk zal de 8319 de goederenwagens naar Vireux-Molhain slepen en zo dus uitzonderlijk tot in Frankrijk rijden. De wagens waren immers al uren vertraagd (zie bovenaan deze reportage) en men wilde voorkomen dat de wagens nog verder zouden worden vertraagd. De nacht is al ingevallen wanneer de trein uiteindelijk toch richting Frankrijk kan vertrekken. De mist komt ook alweer opzetten, maar het levert toch een fraai zicht op, op het moment dat de 8319 voor de tweede keer vandaag aan de uitrijseinen kant Frankrijk kan worden vereeuwigd. Gelukkig bleek de machinist bereid de trein even stil te zetten aan de uitritseinen, want met een filmrolletje van 100 ASA was een sluitertijd van 30 seconde geen overbodige luxe.
Snel wordt nog van standpunt gewisseld en zo kan ook deze laatste opname voor vandaag worden gemaakt vooraleer de machinist de trein weer in beweging brengt richting Frankrijk. Moe maar zeer voldaan rijdt onze hobbyist naar zijn caravan op een camping in de buurt om te gaan genieten van een verdiende nachtrust. Onderweg kijkt hij al uit naar morgen, want de machinist heeft hem uitgenodigd om ook dan weer mee te rijden met de bedieningstrein.
° 03/11/75
Na een verkwikkende nachtrust vinden we onze hobbyist de volgende morgen in Mariembourg terug. De machinist had hem gezegd dat het vertrek van de caboteur naar Treignes tegen 11u was gepland, maar al om halftien staat de hobbyist op het perron. Uiteindelijk zou de trein pas rond halftwaalf vertrekken. Ach ja... De machinist zegt dat ze vandaag alle tijd hebben voor foto's onderweg en dat de hobbyist maar moet zeggen waar hij overal foto's wil maken. Zo wordt de trein enkele honderden meters buiten Mariembourg al voor een eerste keer afgeremd aan dit fraaie bruggetje. Voordeel van dit late vertrek is dat de zon toch al redelijk hoog staat, wat beslist geen nadeel is in de herfst.
De hobbyist wandelt snel voor de trein uit, want gisterenmorgen zag hij in de buurt van Nismes een ander leuk fotopunt. De 8319 volgt aan een slakkengangetje en zo kan er enkele honderden meters verder opnieuw een zonnige opname in typische herfstkleuren worden gemaakt.
Weer iets verder nadert een tractor de zandweg die het spoor volgt tot het voetbalveld van Nismes. Onze hobbyist blijft niet bij de pakken zitten en besluit om ook daar snel een foto van te nemen. Die tractor is overigens een Deutz D 100 06. Hoewel dat deze trekker nog maar een paar jaar oud is, heeft de eigenaar hem duidelijk al goed gebruikt.
Na de vorige 3 opnames in Nismes stapt de hobbyist terug op en wordt koers gezet naar het bruggetje vlak voorbij de tunnel tussen Nismes en Olloy-sur-Viroin. Gisteren werd hier ook al gestopt, maar de hobbyist wil vandaag hetzelfde bruggetje langs de andere kant fotograferen. De machinist ziet er geen graten in en dus wordt ook vandaag weer op dit bruggetje gestopt voor een opname, hetgeen al bij al toch wel een fraai resultaat oplevert.
Weer wordt enkele honderden meters verder gereden. De hobbyist durft het bijna niet te vragen, maar de machinist heeft het al snel door: nabij de steengroeve "Prosper" hangt nog een fraaie ochtendnevel en de hobbyist wil daar maar al te graag een mooie herfstopname van maken. Zo gezegd zo gedaan en onze hobbyist prijst zich de hemel in dat hij deze vriendelijke machinist heeft leren kennen.
Enkele honderden meters verderop staat het inrijsein van Olloy-sur-Viroin ondertussen uit de stand stop. De machinist maant de hobbyist aan om wat door te doen, want dit wil ook zeggen dat de nabijgelegen overweg op de grote weg van Treignes naar Couvin gesloten is. De wachtende automobilisten gaan helaas minder begrip hebben voor de capriolen van de fotograferende spoorwegliefhebber. Toch sprint hij snel naar daar, om de foto van de 8319 langs het inrijsein te kunnen maken. Aan de overweg is het ondertussen al aanschuiven geblazen. Zelfs op het normaal kalme zandweggetje naast het spoor staat al een tractor (een Renault Super 7D) te wachten. De machinist gebaart dat hij nu echt door moet rijden en dat hij in het station wel zal wachten op de fotograaf.
In het stationnetje van Olloy-sur-Viroin staat de bedieningstrein rustig te wachten. De machinist is even uitgestapt om een praatje te maken met de stationschef, de ploegchef van de lokale Dienst Baan heeft nog snel iets in de koffer van zijn Fiat 128 gelegd en zal na een inspectie van de wissels hier in Olloy naar Treignes rijden om de rest van zijn baanploeg te assisteren bij het lokale onderhoud.
Ook de 8319 mag haar weg richting Treignes vervolgen. Machinist Florent vraagt aan de hobbyist om enkele sfeerbeeldjes te maken terwijl hij de stoere Cockerill-rangeerloc bestuurt. Daar heeft onze fotograaf geen enkel probleem mee natuurlijk, hij is al lang blij dat hij mee op pad mag met deze goederentrein.
In Treignes is het weer rangeren geblazen. Onze hobbyist wordt ondertussen even met een minder leuk facet van de hobby geconfronteerd: hij heeft maar 2 filmrolletjes bij en had natuurlijk niet op zoveel spektakel gerekend. Dik tegen zijn zin laat hij de rangeringen dus grotendeels schieten, hij heeft hier gisteren immers al redelijk veel foto's van gemaakt en wil zijn laatste halve filmrolletje wat sparen voor opnames langs de lijn. Wanneer hij echter deze scène ziet met de rangerende 8319 langs spoorlieden van de dienst baan, dan kan hij toch niet anders dan snel een opname te maken van dit zo typische tafereel.
Wat later staat de trein gereed voor vertrek naast het stationsgebouw. Ondertussen is ook de collidienst druk bezig met het opladen van boxen die per trein werden aangevoerd en die vervolgens per vrachtwagen naar klanten in de buurt zullen worden vervoerd.
Vrij baan naar Mariembourg! Na het nemen van de remproef kan de trein zijn terugrit aanvangen. Let trouwens ook even op de "pedalen" in beide sporen die de uitritseinen weer op onveilig doen vallen na passage van de trein.
Net buiten Treignes bevindt zich deze grote bocht met de fraaie Eglise Saint-Valère & Saint-Ruffin. De hobbyist heeft gevraagd om de trein hier stil te zetten voor een foto vanop een heuvelrand in de buitenbocht. Alvorens die beklimming aan te vatten maakt hij toch al snel dit sfeerbeeldje, ook al staat de zon hier niet helemaal goed voor.
Dit is natuurlijk het motief waar de hobbyist op doelde. De zon is al goed aan het zakken, waardoor hij mooi avondlicht krijgt wanneer hij de 8319 met haar goederentrein naar Mariembourg net buiten Treignes fotografeert.
Een kilometer voorbij Vierves-sur-Viroin zijn nog enkele mooie open plekken te zien en dus vraagt hij ook hier aan de machinist om de trein enkele keren stil te zetten. Het fraaie "Château des Comtes de Hamal" ziet er erg fraai uit, maar ook de bomen in herfstkleuren op de heuvels mogen er zeker zijn.
Langs de buitenbocht ziet dit punt er ook erg fraai uit. De machinist zegt dat onze hobbyist rustig de tijd mag nemen, want het licht wordt nu wel écht fraai. Zoiets moet je natuurlijk geen twee keer zeggen tegen een spoorwegliefhebber die de dag van het jaar beleeft.
Ook van dichterbij ziet het er erg fraai uit. De NMBS is nog maar pas begonnen met het omschilderen van locomotieven in de Z-livrei. Hoewel dat onze hobbyist er eventjes aan moest wennen, is hij ondertussen al grote fan van deze relatief moderne schildering.
Hij vraagt aan de machinist of er nog tijd is voor een opname wat verder weg van de spoorlijn. Die gaat daarmee akkoord en dus volgt de fotograaf het karrenspoor dat van het spoor wegleidt. Wat hoger aangekomen, passeert toevallig net een boer met zijn Fiat 1000 DT. Onze hobbyist is helemaal in zijn nopjes wanneer hij deze landelijke foto te midden van de vele herfstkleuren kan maken.
Op enkele foto's was al te zien dat er ook een rangeerder meerijdt op de trein. Deze man heeft als taak om enkele onbewaakte overwegen te beveiligen, zoals dit fraaie exemplaar in Olloy-sur-Viroin. De trein snijdt het dorp hier letterlijk in twee, wat behoorlijk indrukwekkend is voor onze hobbyist wanneer hij ziet hoe de trein zich een weg baant tussen de huizen door. Blijft wel de vraag of de kerstversiering al erg vroeg is opgehangen dit jaar, of dat men ze vorig jaar gewoon heeft laten hangen...
Gisteren liep het in Olloy wat mis doordat de lokale klant zijn wagens nog niet volledig had gelost. Vandaag is dit wel het geval en dus mag de rangeerder aan het werk bij het uitwisselen van enkele goederenwagens. Onze hobbyist was onderweg al even met hem aan de babbel geraakt. De rangeerder vertelde daarbij onder andere over zijn vrouw, die hij jaren geleden in het noorden des lands heeft leren kennen tijdens zijn legerdienst in de kazerne van Leopoldsburg.
Door een vaste rem op een van de goederenwagens duurt het na de rangeringen een eeuwigheid voor de trein eindelijk verder naar Mariembourg zal kunnen rijden. Gelukkig heeft de hobbyist altijd zijn statief bij, zodat hij dit stemmige tafereel aan de goederenloods van Olloy kan fotograferen. Onvoorstelbaar hoeveel personeel er destijds bij de spoorwegen werkte. Nu ja, "werkte"? Het gaat er allemaal gezapig aan toe zo te zien. Enkel de machinist lijkt geconcentreerd, of zou zijn serieuze blik te maken hebben met de ondertussen toch wel erg lange werkdag?
° 04/11/18 (epiloog)
43 jaar later na het maken van de vorige opnames, op 3 november 2018, hebben Hans Valkenaers, Maarten Schoubben en uw webmaster een fotorit bij de Chemin de Fer à Vapeur des 3 Vallées georganiseerd. Het werd een fantastische rit dankzij de medewerking van de enthousiaste vrijwilligers van deze fraaie museumspoorlijn en dankzij de weergoden die ons wel erg goed gezind waren. Wanneer we een dagje later over het emplacement in Treignes wandelen, om te zien of we alles netjes hebben achtergelaten, staat de 8319 hier nog met enkele goederenwagens te blinken. Opnieuw hangt er een dichte mist boven Treignes, die net optrekt op het moment dat we onze camera's bovenhalen. Wat een manier om een zeer geslaagde fotorit af te ronden...
Iets later wordt ook de pas aangeschafte drone bovengehaald, wat toch wel een aparte blik biedt op het emplacement en de omgeving. Door de optrekkende mist krijgt het geheel zelfs iets mysterieus. Van deze techniek kon men in de jaren '70 zelfs niet dromen, wie weet wat voor interessante technieken er zo de komende jaren nog ontwikkeld worden om ons steeds weer nieuwe fotomogelijkheden te bieden?
Nog een laatste zicht op een deel van onze fototrein, schijnbaar al vertrokken richting Frankrijk.

Wat kijken we dankbaar terug op deze fotorit en de toffe groep deelnemers waar we mee op stap waren! Graag uiten we nog een welgemeende dankjewel aan Didier, Yves, Eric en Florent van de Chemin de Fer à Vapeur des 3 Vallées om over de volledige lijn akkoord te gaan met onze soms verregaande vragen. Ook de figuranten Timmy, Kenny, Gert en Luc die enthousiast hun rol speelden, maakten deze fotorit tot een knallend succes. Ook aan hen dus een grote dankjewel! Verder willen we de eigenaars van meerdere tractoren en oldtimers uit de buurt (Jacques, Philippe, Thierry en Pierre) nog bedanken om mee te willen werken aan deze fotorit. Last but not least wil uw webmaster ook Hans en Maarten bedanken om gedurende een half jaar constructief mee te denken en zo samen deze fotorit tot een knallend succes te maken.
Index