Rondkuieren op den Dam

Zondagnamiddag, het zonnetje schijnt ... Vader en moeder gaan met de kinderen, zoals vele andere Sinjoren, naar Park Spoor Noord. Terwijl de kinderen zich amuseren in de speeltuin, kijkt papa naar de gietijzeren loods waar gisteren blijkbaar een feestje was. Flightcases met belichting worden naar buiten gerold, lege biervaten worden in een bestelwagen geladen, een kuismachine wordt in gereedheid gebracht om de betonnen vloer schoon te krijgen. Ondertussen vraagt mama zich af waar de letters "WDT" in de benaming "parkloods WDT" aan de andere kant van het domein voor staan. In een deel van die loods gaan haar wekelijkse Zumba lessen door, maar ze herinnert zich natuurlijk ook nog de eerste editie van de "homo universalis" die in dit markante gebouw werd opgenomen.

Zaterdagnamiddag, vele jaren eerder ... Zoals zo vaak lopen er weer enkele spoorwegliefhebbers over het magische terrein van Antwerpen-Dam om het vele dieselgeweld te fotograferen. Deze voormiddag zijn een twintigtal rangeerlocs vanuit de verschillende havensecties naar Antwerpen-Noord overgebracht, waarna ze zoals iedere week rond 15u in twee konvooien richting Antwerpen-Dam vertrokken. Hier komen ze een halfuurtje later aan, waarna de wekelijkse rush kan beginnen: alle locomotieven moeten worden bevoorraad met verse brandstof en ook de zandvoorraden worden aangevuld. Hierna worden ze naar een afstelspoor gerangeerd, waar ze een dagje mogen pauzeren voordat ze zondagnacht weer richting de verschillende havensecties verhuizen.

Tot aan de sluiting van dit sympathieke depot waren er maar liefst 10 verschillende reeksen rangeerdiesels gehuisvest, nagenoeg allemaal hadden ze een bijnaam. De reeks 70 werd eenvoudigweg een "zeveduuzend" genoemd, de reeks 71 werd als "platte" bestempeld en bij de reeks 73 sprak men over een "ezel". Een 74 werd "ne lange" genoemd en wanneer men het over "ne super" had, dan mocht je een exemplaar uit de reeks 75 verwachten. De Nederlandse locomotieven uit de reeks 76 (die maar enkele jaren vanuit Antwerpen-Dam werden ingezet tussen twee TGV-werven door) werden "tram" genoemd. De reeks 82 werd als "koepelke" bestempeld en de 84'ers en 85'ers werden "kleintjes" genoemd. De locotractoren van de reeks 91 werden strijkijzers genoemd. Buiten de variatie aan rangeerdiesels waren in dit depot ook een groot aantal exemplaren van de reeks 51 (met de toepasselijke bijnaam "nen dikke") gehuisvest. Op gebied van elektrische tractie hadden een aantal locomotieven van de reeks 23, de volledige reeks 25 én de exemplaren van de subreeks 25.5 hier hun thuisbasis.

De stelplaats (technische naam: SchuilPlaats voor TractieMaterieel, kortweg SPTM) was een pareltje dat zijn gelijke in België niet kende. Vlakbij die loods bevond zich ook een fraaie werkplaats (officiële naam: Werkplaats Diesel Tractie, bijnaam "dieselwerf") met binnenliggende rolbrug, waar je als spoorwegliefhebber doorgaans rustig je foto's mocht maken. Dat na de sluiting van eerst de werkplaats en vervolgens de SPTM deze gebouwen een nieuwe bestemming kregen, mag niet verbazen. Toch moet u uw webmaster maar niet kwalijk nemen dat hij er niet meer naartoe gaat om de herinnering van vroeger niet te bezoedelen.

Uw webmaster heeft verschillende bezoeken afgelegd aan deze fantastische plek. Deze reportage is chronologisch opgebouwd, wat toelaat om de evolutie bij het rollend materieel gedurende deze laatste jaren van dit depot weer te geven.

° 11/02/91
De eerste kennismaking met het depot van Antwerpen-Dam gebeurde in 1991, toen treinbestuurder Pierre De Backer uw webmaster uitnodigde om een dagje mee te rijden op de IR-treinen tussen Neerpelt en Antwerpen. Na aankomst met de eerste trein in Antwerpen-Centraal ging het te voet naar Antwerpen-Dam, waar de 6299 klaarstond om een soortgenoot af te lossen. We zien Pierre hier poseren naast de locomotief die maar te gast was op den Dam: Antwerpen-Dam heeft immers nooit 62'ers in haar bestand gehad. De foto is van een wat lagere kwaliteit, door toenmalige prutscamera waar uw webmaster mee fotografeerde, maar voor de volledigheid van deze reportage wordt hij toch maar getoond.
Ook op de loc zelf werd er natuurlijk een foto van Pierre gemaakt. Let zeker op de blauwe stofjas die toen gebruikelijk was voor dieselmachinisten. Aan Pierre nog eens een dikke dankjewel voor de toffe dag!
° 05/09/92
Ruim een jaar later bevindt uw webmaster zich opnieuw aan Antwerpen-Dam. Omdat hij niemand ziet om toelating aan te vragen en hij de koerdienst nog niet weet zitten, beperkt hij zich maar braaf tot de zaken die hij aan de ingang van het depot kan fotograferen zonder door de sporen te moeten lopen. Anno 1992 staat deze hersporingskraan (door een dieselmotor aangedreven) nog op een opstelspoor, hoewel ze dan ook al buiten dienst is.
De rangeerlocomotieven uit de havensecties zijn blijkbaar al even gearriveerd, want naast de stelplaats ("SPTM") staan er al een hele serie afgesteld. Vooraan zien we de 8460 tegen een andere 84'er, gevolgd door twee 85'ers en minstens vier 82'ers en/of 74'ers.
° 20/02/94
Deze foto is overduidelijk op een zondag genomen. Dit was immers de enige dag van de week dat het depotterrein zo vol stond. Uw webmaster was toevallig met zijn familie in Antwerpen en passeerde (iets minder toevallig) aan de brug voor het depot. 35 diesellocomotieven op één foto ... Door de koude was het bovendien winterdienst, dus al die locomotieven waren aan het draaien. Dit geluid was onvergetelijk, de dieselgeur voor de buren ook ;) We herkennen o.a. de 8260, 8501, 5157, toekomstige museumlocomotief 5166, 5164, 5136, 8437, en de 7102.
° 02/07/97
Het contrast met de vorige foto kan bijna niet groter ... Ruim drie jaar na de vorige opname passeert uw webmaster eindelijk weer eens aan Antwerpen-Dam. Vanop de bekende brug zien we "koepelke" 8263 rangeren met de 2555. Aan de loods pauzeren de 2628, 5162 + 5180, 5182 + museumstel 608.05 en de 6268 + 6299. Tussen de 5180 en de 5182 zien we binnenin de loods ook nog net de 2312 staan.
Bij de koerdienst wordt toestemming gevraagd om ook op het terrein foto's te mogen maken. De overbekende instructeur Dirk F. wordt erbij geroepen. "jomor, woroem koemde gaai nie gewoen os al de fotogroofen oep zooterdag noo de noene?" Na een beleefd antwoord dat we toevallig in de buurt waren, wordt toestemming gegeven. Voor de eerste keer heeft uw webmaster de kans om rustig de locomotieven in dit fantastische depot in beeld te brengen. We starten onze tour en zetten koers naar de SchuilPlaats voor TractieMaterieel. Daar staat de 2628 afgesteld, terwijl de 5162 tegen de 5180 pauzeert.
Na (tussen?) de uren werd door enkele spoorwegliefhebbers op den Dam ook aan historisch materieel gewerkt. Het pronkstuk is natuurlijk de Cockerill 201.010, maar ook de fraaie motorwagen 608.05 werd door de ploeg van Antwerpen-Dam gerestaureerd. We zien de fraaie motorwagen hier achter de 5182.
In de fraaie loods wachten ook de 7209 en de 4905 op de nodige aandacht. Niet zo bekend is dat men in de jaren '90 de 7209 nog heeft gestart om te kijken wat de toestand van de motor was. Helaas liep de motor warm, waardoor de pogingen om deze fantastische rangeerloc rijvaardig te krijgen op een sisser eindigden. Vele jaren later staat de locomotief in de museumbewaarplaats van Steenbrugge te wachten op de dingen die komen gaan. De 4905 werd enkele jaren na het maken van deze foto naar de museumbewaarplaats in Leuven overgebracht. Door de afslanking van het NMBS-patrimonium werd deze brossel daar uiteindelijk gesloopt ... Helemaal rechts zien we overigens nog net de neus van de 4903. Deze Brossel is het beter vergaan, want hij is bij de Stoomtrein Maldegem-Eeklo terechtgekomen en werd daar in haar afleveringstoestand als 553.12 gerestaureerd.
Enkele sporen verderop staat ondertussen de 2555 (zie vier foto's hoger) afgesteld. Na het terugtrekken van deze locomotiefreeks uit de Benelux-diensten naar Amsterdam werden ze nog een aantal jaren ingezet voor de Eurocity's naar Amsterdam nadat de reeks 15 daar niet meer werd toegelaten. Toen ook die diensten beëindigd werden in juni 1996, werden ze enkel nog voor goederenvervoer naar Nederland ingezet.
Terwijl een arbeider locomotieven wast, ontstaat deze doorkijk in de stelplaats. Uiterst links zien we de 2312. Achteraan is de 2504 met de 2234 gekoppeld. Rechts zien we uiteraard museumloc 201.010 en de 5156.
Hoewel uw webmaster de NS2200'en in Nederland graag fotografeerde, kon hij ze in de Antwerpse havendiensten maar matig waarderen. Liever zag hij een 84'er of 85'er met een fraaie sleep in de havensecties dan zo'n exoot. Op deze foto zien we de 7605 naast de 5167 terwijl ze genieten van een welverdiende rust.
Met 1000 km aan sporen en een massa handwissels in de Antwerpse haven durfde het natuurlijk wel eens mislopen. Op het buitenterrein van het depot staat daarom "kleintje" 8452 met de hersporingstrein stand-by om snel te kunnen ingrijpen waar nodig. De trein staat klaar naast het administratief gebouw van het depot, op het spoortje dat bij het personeel bekend staat als "de kleine Kempen".
Ten zuiden van de SchuilPlaats voor TractieMaterieel (SPTM), aan het vroegere goederenstation "Dokken en Stapelplaatsen" bevinden zich ook enkele uitwijksporen die zo'n beetje als dodencel gelden: locomotieven die hier terechtkomen, vinden doorgaans enkel nog de weg naar de sloper. Vandaag vinden we hier de 7503 en de 9129. De 9129 is al ruim een jaar buiten dienst gesteld, maar de 7503 staat op het moment van de opname in park. Zoals verderop in deze reportage zal blijken, ontsprong deze loc wat later toch nog de dans: ze werd alsnog opgeknapt en zou enkele jaren zelfs nog aan Italië worden verkocht.
Elektrische locomotieven werden tussen twee diensten in, vaak aan de geëlektrificeerde opstelsporen "Dammeke 1 en Dammeke 2" ten zuiden van de Werkplaats Diesel Tractie gestald. Op deze plek zie we dan ook de 2557 voor de 2552. Twee sporen verderop staat de 2622 als aanvoerder van een aantal 23'ers en 26'ers. Blijkbaar is het een redelijk rustige dag, want voor een weekdag staan er al bij al toch redelijk veel locomotieven op een volgende inzet te wachten.
In de WDT of "dieselwerf" vinden we de 5171. Duidelijk te zien is dat deze locomotief pas een tussentijdse herziening heeft gehad. Vandaag staat de locomotief in de werkplaats voor lopend onderhoud. Deze locomotief zal nog enkele keren terugkomen in deze reportage, helaas niet altijd in de beste omstandigheden ...
Aan de SchuilPlaats voor TractieMaterieel heeft men ondertussen ook niet stilgezeten. De 2628, de 5162 en de 5180 stonden er daarstraks nog, maar zijn ondertussen aan een nieuwe dienst begonnen. De nieuwe line-up wordt van links naar rechts gevormd door de 2504 (in de loods), de 5180, de 8513, de 5155 + 5174, de 2312 (in de loods), de 608.05, de 6268 + 6299 en de 7005.
Eerder vandaag zagen we dat de ongevallentrein klaar stond om uit te rukken. Niets deed toen vermoeden dat het later die dag nog zou mislopen in het depot zelf. Een van de handwissels naar de sporen rechts van de SPTM lag duidelijk niet helemaal goed toen de 8469 erover heen moest rangeren. Let trouwens ook even op de locomotief zelf: het nummer staat niet op de gebruikelijke plaats en de locomotief heeft nog welgeteld één oud rood sluitlicht. Bizar ...
Ontsporing of niet ... Aan de stelplaats gaat het werk gewoon verder. We zien de 8513 rangeren met de 7601 en de 7605. Ondertussen is een poetser bezig met het wassen van de frontruiten van de 5155. Achter die loc staat nog de 5174 afgesteld.
° 11/08/98
Ruim een jaar later wordt ook weer een zomers bezoek aan den Dam gebracht. Mensen die uw webmaster kennen, weten dat hij grote fan is van de 51'ers. Op het moment dat de 5136 vanaf een zijspoor van de stalingsloods vertrekt, wordt duidelijk zichtbaar waarom uw webmaster dit zo'n geweldige machines vond én wordt ineens ook aangetoond waarom de Antwerpse treinbestuurders een 51'er "nen dikke" noemen.
Na het vlot bekomen van een toelating om te fotograferen, beginnen we onze ronde ook vandaag in de SchuilPlaats voor TractieMaterieel. De vreemde eend in de bijt, is zonder meer de 7501 die als enige nog in dagelijkse dienst is op het moment van fotograferen. Zowel de 201.010 als de 608.05 en de 7209 behoren immers tot het historisch patrimonium.
De erg fraaie 608.05 verdient toch nog wel wat meer aandacht. Deze motorwagen vormde ooit deel van een reeks van 6 exemplaren en werd in 1936 gebouwd bij de Forges Usines et Fonderies Haine-Saint-Pierre. Al bij al toch sneu dat de 608.05 als museumstel nooit echt de aandacht heeft gekregen die het verdient. Na de nodige omzwervingen zal dit fraaie stel uiteindelijk bij de Chemin de Fer à Vapeur des 3 Vallées terechtkomen. Helaas mag het ook daar niet rijden omdat het daar slechts in bruikleen staat. Zou dit mooie stuk Belgisch erfgoed ooit de rijvaardige toekomst krijgen die ze verdient?
Terug naar het "normale" rollend materieel van de NMBS. In de SPTM vinden we immers ook de 2607, de 2114 en de 5174 die is gekoppeld met de 5167. Helemaal rechts in beeld zien we nog net de 7501 die daarnet al werd gefotografeerd.
De enige line-ups die uw webmaster kan waarderen: opstellingen van locomotieven "op natuurlijke wijze". We zien de neuzen van de 5178, 5167, 2114 en 2607.
De verrassing van de dag is toch wel deze ontdekking ... In een hoek van de loods worden twee stoomketels ontdekt die nog zijn voorzien van rookkastdeuren van Pruisische stoomlocomotieven. De ruimte waarin deze ketels staan, is erg eng waardoor enkel dit exemplaar goed gefotografeerd kan worden.
Uiteraard wordt ook een kijkje genomen aan de sporen voor buiten dienst gesteld materieel. We zien hier achtereenvolgens de 7004, de 8442, de 8459 en de 8512. Opvallend: enkel 8459 is definitief buiten dienst. De andere locomotieven staan gewoon afgesteld of wachten op reparatie.
Ook de 9139 staat op het moment van de opname gewoon afgesteld, hoewel deze locotractor toch niet veel inzet meer zal kennen. De 9201, 9212 en 9204 staan definitief buiten dienst, net zoals bijna alle andere exemplaren uit deze reeks. Enkel de 9206 en vervolgens de 9209 zullen nog enige actie beleven als "groot gereedschap" in de Centrale Werkplaats van Salzinnes.
De 5157 is nog gewoon in dienst. Eventjes mag ze pauzeren naast de tractieloods alvorens ze een volgende goederentrein aan de haak slaat. Op de achtergrond staan nog enkele "trams" van de reeks 76 afgesteld.
Zomervakantie of niet, in de Werkplaats Diesel Tractie gaat het werk gewoon door. "Kleintje" 8467 zoekt het wel even hogerop voor onderhoud aan haar loopwerk. Links wachten er ook enkele losse draaistellen van een 51'er op onderhoud.
Naast de kippen die in een hoek van het depotterrein hun stek (of is het stok?) hebben, komt er ook regelmatig een kalf op bezoek in de werkplaats. De 8275 draagt deze bijnaam sinds ze in 1977 na herstel van een ongeval en bij wijze van experiment zonder cabine de baan op kwam. Doorgaans reed ze met een zusterloc (doorgaans de 8274) als "koe en kalf" in treinschakeling, maar zoals op deze foto te zien is, had ze wel degelijk een stuurinrichting. Hoe vaak zouden treinbestuurders tijdens de zomer met deze loc als "cabrio" hebben gereden? Eigenlijk mocht dat niet, omwille van het ontbreken van een dodemansinrichting en de kans dat de huif dicht zou schuiven bij een eventuele aanrijding, maar toch doen er meerdere dergelijke verhalen de ronde.
Twee foto's hoger zagen we al enkele losse draaistellen van een 51'er. De rechtmatige eigenaar duikt op op deze foto, want links van de 5164 zien we nog net dat de 5160 opgebokt staat.
In de lage zijloods vinden we de 2553 en de 2551 terug. Ook deze locomotieven, in hun fraaie kleurstelling, zijn gehuisvest in Antwerpen-Dam en dus worden ze hier natuurlijk ook onderhouden. Zoals wel bij meerdere werkplaatsen het geval is, wordt de term "Werkplaats Diesel Tractie" zo natuurlijk wel een klein beetje uitgehold.
° 21/09/99
Ruim een jaar later is het Belgisch kwakkelweer wanneer uw webmaster den Dam bezoekt. Alsof het er voor gedaan is, staan mooi symmetrisch de 5157, 5168 en 5116 opgesteld. Overigens is de 5116, samen met enkele zusjes, niet zo lang geleden vanuit depot Merelbeke overgekomen.
Plots weergalmt er vanuit de stelplaats een hoop gebrom: werkplaatsloc 8441 sleept de 2310, 2329 en 2504 weer onder "de wasdraad". Nadat deze sleep de loods heeft verlaten, is het wachten op de "kanarie" (oftewel rangeerder) om de 8441 weer los te koppelen.
Er staat nog meer "lelijkentriek" voor de loods, want ook de 1211 en de 2369 wachten hier op een volgende inzet. De 1211 was voor zover uw webmaster zich herinnert trouwens een niet-alledaagse gast op den Dam. Opleiding van treinbestuurders of toch een kleine panne? Wie zal het zeggen ...
Ook op spoortje "de kleine Kempen" (hoe verzin je het?) vinden we vandaag elektrische locomotieven. De 2619 en de 2362 wachten hier rustig op een volgende inzet. Tussen de beide locomotiefontwerpen zit net geen tien jaar tijdsverschil. De 2362 is een typisch voorbeeld van een klassieke elektrische locomotief. De reeks 26 heeft al een aantal kenmerken van modernere elektrische locomotieven zoals een secundaire vering en eenbenige pantografen. Overigens konden ze samen in treinschakeling rijden, wat ook vaak gebeurde, met name in de goederendienst richting de Ardennen.
Aan de zuidkant van de stallingsloods bevinden zich nog een aantal sporen van het vroegere goederenstation "Dokken en Stapelplaatsen". Hier vinden we onder andere de 5160 en de 5181. De 5181 staat gewoon afgesteld (of wachtend op reparatie?). De 5160 werd bijna twee maanden eerder, op 1 augustus 1999, definitief buiten dienst gesteld.
Wat verder staat een steeds langer wordende rij slooplocomotieven. We zien van voor naar achteren de locomotieven 9129, 8459, 8513, 8514, 8523, 5171, 8505, 8520, 5159 en 8517. De 5159 en de 5171 zijn op 3 juli 1998 op Antwerpen-Noord met elkaar in botsing gekomen, waarna het voor beide locomotieven over en uit was. De 5171 was kort voor die fatale botsing nog gereviseerd, wat natuurlijk helemaal sneu is.
Plots wordt de aandacht van uw webmaster getrokken naar "kleintje" 8466. Deze rangeerloc rangeert met een platte wagen die beladen is met betonnen dwarsliggers. Deze samenstelling bevindt zich aan de meest zuidelijke sporen van het voormalige "Dokken en Stapelplaatsen". Dit is een van de weinige keren dat uw webmaster hier een trein kan fotograferen, de tweede maal wordt verderop in deze reportage getoond.
Doordat het opnieuw gaat regenen, keert uw webmaster terug naar de stelplaats voor enkele foto's in de fraaie loods. De zusjes 2509 en 2303 staan naast elkaar afgesteld. Beide locomotieven kunnen hun onderlinge gelijkenis niet verloochenen: ze zijn beiden exemplaren van elektrische locomotieven uit de eerste generatie. De reeks 23 werd als type 123 afgeleverd, na eerdere ervaringen met het type 122 (de latere reeks 22). Enkele jaren nadien werd (door de nood aan verdere elektrificatie van het net) de nood aan nog meer elektrische locomotieven nog groter en werden de types 125 en 140 besteld. Deze locomotieftypes zagen er uiterlijk hetzelfde uit, maar kenden technisch wat verschillen waarbij, na aanpassingen aan de tandwielverhouding, het type 140 geschikt was voor snelheden tot 140km/u. Eind jaren '60 werden de locomotieven aan elkaar gelijkgemaakt, waarbij ze allemaal in het type 125 werden ingedeeld. Enkele jaren later zouden de vroegere 140'ers echter tot 25.5 worden verbouwd.
Enkele sporen verderop zien we drie exemplaren van uw webmasters' favoriete Belgische dieselreeks: de 5158, 5170 en 5166. De 5166 mocht, afwisselend met de 5106, tussen 1969 en 1974 de meest prestigieuze diensten verzekeren die deze reeks ooit gereden heeft: enkele TEE-treinen tussen Amsterdam en Brussel-Zuid. Het mag dan ook niet verbazen dat de 5166 later zou worden bewaard als museumloc binnen het historisch patrimonium van de NMBS.
Een van de vele fraaie aspecten aan de reeks 51 is de hoge stuurpost, waardoor treinbestuurders een goed overzicht hadden op de situatie voor hen. Uw webmaster waant zich even de koning op de troon wanneer hij een foto maakt van de 5157, 2504, 2369 en 1211.
Eindelijk breekt de zon terug door en wordt uw webmaster beloond met een erg fraaie dreigende lucht. Hier wordt natuurlijk meteen van geprofiteerd om de neuzen van de 5116, 5168 en de 5157 te fotograferen. Op het luik voor toegang naar de remreservoirs van de 5157 kan je het gewicht van "nen dikken" aflezen: 117 ton. Deze locomotieven hebben hun bijnaam duidelijk niet gestolen! Let zeker even op de "rokken" over de buffers van de 5116. De eerste schijf 51'ers (5101 t.e.m. 5153) werden bij de bouw hiermee uitgerust. Bij de tweede schijf (5154 - 5193) werden deze rokken niet meer aangebracht. Uw webmaster verkiest met stip de versie zonder de rokken, vanwege het stoerdere uiterlijk.
"Den dikke" 5168 is al die aandacht duidelijk niet gewoon ... Vlak na het maken van de vorige foto komt de locomotief in beweging. Gelukkig is uw webmaster net op tijd om deze doorkijk vanuit de SPTM te maken. Achter de 5168 zien we trouwens "Zaaltje Vos". Hoeveel treinbestuurders zouden hier ooit opleiding hebben gekregen?
De 5116 daarentegen blijft nog wat langer voor de loods staan. Iets hoger werd al het verhaal van de "rokken" bij de eerste bouwschijf 51'ers verteld. Een minder bekend verschil met de tweede bouwschijf is dat de roosters voor de luchtaanzuiging van de dieselmotor (in het dak, net voor de achterste stuurpost) bij locomotieven van de eerste bouwschijf aan beide zijkanten van de locomotief uit 3 vakken bestaat. Vreemd genoeg heeft men er bij de tweede bouwschijf voor geopteerd om aan de hier zichtbare zijkant een rooster van 2 vakken breed te voorzien, terwijl aan de andere zijkant de oorspronkelijke breedte van drie vakken behouden bleef. Ga het gerust na op de andere foto's in deze reportage ;)
Op 2 juli 1997 (zie hogerop in deze reportage) werd de 7503 gefotografeerd toen ze in park stond en ze haar bijnaam "super" dus maar weinig eer aandeed. Ruim twee jaar later vinden we haar in de "dieselwerf", waar ze een facelift en het nodige onderhoud krijgt vooraleer weer in dienst te worden gesteld. Met deze hoopgevende foto wordt het bezoek van vandaag aan den Dam afgerond.
° 16/10/99
Wetende dat de verhuis van het depot naar Antwerpen-Noord er zit aan te komen, worden er regelmatiger bezoekjes aan den Dam gebracht. Meer bepaald op zaterdag, wanneer er in de namiddag steevast twee locomotieftreinen van Antwerpen-Noord naar Antwerpen-Dam rijden. Deze locomotieftreinen zijn samengesteld uit de rangeerlocomotieven van de verschillende havensecties en van het vormingsstation Antwerpen-Noord zelf. De locomotieven worden op den Dam bevoorraad, alvorens op zondagavond weer de omgekeerde beweging te maken. Zo zien we de 7502 met de 7504, 8260, 7402, 8440, 8524, 8516, 8267, 7404, 7391 en 7393 vlak na aankomst op den Dam.
Na aankomst van de locomotieftreinen wordt het een drukke bedrijvigheid op den Dam: een twintigtal locomotieven moeten worden getankt en worden ook voorzien van vers zand (tegen wielslip). We zien "ezel" 7376 onder de grote zandbevoorradingsinstallatie. Let ook even op "kalf" 8275 met geopende huif van de stuurpost op de achtergrond.
Een kwartier later arriveert (na frontwissel op Antwerpen-Schijnpoort) ook de tweede locomotieftrein. Deze is samengesteld uit de 7408, 7403, 7406, 7405, 7607, 7606, 8507, 7402 en de 7401. Zeg nu zelf: wie verlangt er niet terug naar deze fantastische tijd? Opvallende locomotieven in dit konvooi zijn de "trams" (de ex-NS 2200'en die bij de NMBS als reeks 76 werden ingedeeld). Tussen de aanleg van de HSL1 en de HSL2 worden deze locomotieven tijdelijk in de Antwerpse haven gebruikt. Hierbij rijden ze telkens met 2 locomotieven, neus tegen neus en in treinschakeling, zodat de treinbestuurders een goede zichtbaarheid hebben bij de ritten in de haven.
"Platte" 7102 wacht wellicht op onderhoud, want ze staat afgesteld aan de Werkplaats Diesel Tractie. Deze fraaie locomotieven werden als type 222 afgeleverd en werden in die hoedanigheid vanuit Hasselt ingezet als lichte lijndiesellocomotief. Vanaf 1970 werden de drie locomotieven in de reeks 66 ingedeeld, om begin jaren '80 tot reeks 71 te worden omgebouwd. Vanaf dat moment werden ze in de Antwerpse haven ingezet, ter vervanging van de reeks 72.
Terwijl de locomotieftrein rechts rustig haar beurt afwacht, kruipen de "trams" 7617 en de 7615 voor. Deze locomotieven zijn los vanuit de haven naar het depot gereden en komen meteen aan de beurt voor een verse lading zand. Blijkbaar vond de treinbestuurder het zelfs niet nodig om na de frontwissel (om het depotterrein op te rijden) nog even de rode schijven voor de frontseinen van de 7617 weg te halen. Die 7617 is trouwens een "specialleke": deze locomotief werd door de hoofdwerkplaats van Tilburg, voor de overdracht aan de NMBS, in een livrei geschilderd, die enige gelijkenis heeft met de kleurstelling van Belgische rangeerdiesels. De grijze kleur werd hierbij door een groene tint vervangen en ook de bufferbalken werden rood geschilderd. De verschillen in livrei met de 7615 zijn alleszins duidelijk zichtbaar.
Tijd voor een kijkje in de WDT. In het weekend wordt hier niet gewerkt, maar er blijven doorgaans wel enkele locomotieven staan in afwachting van vervolgwerkzaamheden tijdens de volgende werkweek. In de lage loods vinden we zo "dikke" 5182 en "kleintje" 8525.
In de grote hall vinden we o.a. de 8467, de 5113 en de toekomstige museale 5166. Die 5166 zal voorlopig niet op de vlucht slaan, want ze is opgebokt om groot onderhoud aan de draaistellen te kunnen uitvoeren.
Hoewel we ons in de Werkplaats Diesel Tractie bevinden, zijn er hier ook elektrische locomotieven in onderhoud. De 2354 heeft Antwerpen-Dam als thuisbasis en voelt zich dus helemaal thuis tussen al het dieselgeweld.
Een van de meest typische zaken aan Belgische huizen, is "koterij": het steeds maar bijbouwen van schuurtjes en dergelijke. Ook bij deze werkplaats lijken er doorheen de tijd delen te zijn bijgebouwd. Fraai is het alleszins, de grote houten binnendeuren die meerdere delen van de loods nu van elkaar kunnen scheiden. De 8525 is hier letterlijk maar een "kleintje".
In een uithoek van het werkplaatsterrein (tegen spoorlijn 11 Antwerpen-Centraal - Essen grens) staan nog enkele elektrische locomotieven afgesteld. We zien de 2554 met daarachter de 2501; op het spoor ernaast staat nog de 2512.
We draaien ons om en zien ook de 2342 met de 8427. De 8427 staat al ruim twee jaar buiten dienst, maar de 2342 is nog gewoon operationeel. Nu ja, nu even niet, want er ontbreekt iets vrij cruciaal op het dak ;) In tijden van schaarste is het niet ongebruikelijk om met onderdelen van de ene locomotief een andere locomotief te depanneren.
We verhuizen terug naar de bevoorradingssporen van het depot. In fraai avondlicht staat "lange 4" (7404) onder de zandbevoorradingsinstallatie, terwijl rechts de "supers" 7502, 7504, "koepelke 60" (8260) en "lange 2" (7402) nog op hun beurt wachten om te worden bevoorraad. Vergelijk de lengte van de sleep zeker eens met de complete locomotieftrein, zeven foto's hoger in deze reportage. De 8440 maakte ook deel uit van die locomotieftrein, dit "kleintje" zien we tijdens het tanken.
Tijd om langzaamaan af te ronden voor vandaag. Naast de SPTM zien we nog een hele reeks "trams" (76'ers) afgesteld staan en die moeten natuurlijk nog even op de foto. En dan valt plots het oog van uw webmaster op de locomotieven helemaal achteraan deze sleep ...
Het kan verkeren: op deze foto zie je zowel Belgische locomotieven die aan Nederland werden verkocht, als Nederlandse locomotieven die aan België werden verkocht. Vooraan staan de ex-NMBS-locomotieven 6391 en 6393 die na verkoop aan het Nederlandse ACTS de nummers 6703 en 6705 kregen. Daarachter zien we achtereenvolgens de 7623 (ex-NS 2258), 7612 (ex-NS 2247), 7610 (ex-NS 2266), 7622 (ex-NS 2238), 7613 (ex-NS 2318), 7605 (ex-NS 2308), 7609 (ex-NS 2273) en 7625 (ex-NS 2306). De aanwezigheid van de ACTS-locomotieven op den Dam is opmerkelijk aangezien de verkoop ruim een half jaar eerder plaats heeft gevonden. Wellicht bevinden de locomotieven zich weer even op Belgisch grondgebied voor onderhoud? Alleszins een fraaie manier om dit geslaagde bezoek af te ronden.
° 27/11/99
Een dikke maand later bevinden we ons opnieuw op den Dam. De koermeester gelooft er geen fluit van wanneer uw webmaster hem bij het aanmelden vertelt dat er zonet 2 59'ers in de buurt zijn gepasseerd. Het is nochtans niet gelogen, want de 5905 en de 5916 kwamen een robeltrein voor TUC-rail oppikken op Antwerpen-Schijnpoort. Het is al laat in de namiddag, waardoor het al begint te schemeren. Naast de WDT zien we de 5167 met daarnaast de rangeerlocomotieven 7103, 7393 en 8513. Verderop staat nog een 84'er.
Voor de WDT is het een drukte van belang. Tijdens het blauwe uur worden hier de 5141 en de 5157 gefotografeerd. Rechts zien we nog net de 5115. Het stopbord voor de 5141 verraadt hoe dicht uw webmaster tegen de werkplaats staat tijdens het nemen van deze foto.
51'ers krijgen altijd wat extra aandacht en dus wordt er nog een extra opname gemaakt van deze stoere lijndiesels. Langs deze kant zien we ook de 5185, die voor de 5115 staan. Rechts hiervan staat de 5157 met onzichtbaar erachter nog de 5141. De 5185 is overigens een van de weinige 51'ers van den Dam die op het moment van de opname haar verwarmingsketel nog heeft, ze heeft immers geen punt voor haar locomotiefnummer staan.
De nacht valt in. Voor de enige keer ooit, maakt uw webmaster enkele avondopnames in de fantastische werkplaats. De held die besliste om "koepelke" 8270 op de rolbrug te laten staan tijdens het weekend, verdient een standbeeld ... Door één lamp wordt dit "koepelke" verlicht, maar wat is uw webmaster blij met deze opname!
Op de sporen nabij de SchuilPlaats voor TractieMaterieel vinden we onder andere de "supers" 7505 en de 7506. Het zal vast wel een goede reden hebben gehad, maar uw webmaster betreurt vele jaren later toch dat hij tijdens dit bezoek niet meer avondopnames heeft gemaakt.
° 11/12/99
Nauwelijks twee weken later tekent uw webmaster opnieuw present voor een blitzbezoek aan den Dam. We beginnen met een kijkje in de SPTM, waar de 7103 voor de 7608 en de 7623 staat. Naast de 7103 staat ook de 5175. De 7608 was in een vorig leven de 2275 bij de NS. Ze was de laatste bruine 2200 en heeft die livrei gelukkig behouden toen ze naar de NMBS kwam.
Aan de Werkplaats Diesel Tractie vinden we de enige andere "platte" die nog in dienst is: de 7102. Duidelijk te zien is de afwijkende tint geel voor de schrikstrepen op de locomotief t.o.v. de "kleintjes" die naast en achter haar staan. De oranje kleur heeft wel iets, maar verder vond uw webmaster de Z-livrei (die deze locomotieven droegen, toen ze nog als reeks 66 rondreden) toch beter staan op deze fraaie locomotieven.
Voor de tweede keer in deze reportage valt op hoe hoog een treinbestuurder in een 51'er zit ... Voor de nummerfans: we zien de 2551 afgesteld voor de 5155 en een 82'er. Rechts zien we nog de snuiten van de 5141 en de 2308.
° 05/02/00
Ook in februari durft het gelukkig wel eens goed weer te zijn. Wachtend op een volgende inzet zien we de "strijkijzers" 9157 en 9107 met op het spoor ernaast de "koepelkes" 8270 en 8261. De 91'ers werden tot ergens in de jaren '90 gebruikt voor rangeringen op Schijnpoort ("Zurenborg") en bundel Kongo nabij Antwerpen-Centraal. Na het beëindigen van die inzet blijven deze twee exemplaren behouden voor eventuele verhuur als vervanglocomotief aan bedrijven in de Antwerpse haven. Echt vaak gebeurt dat niet, waardoor deze locotractoren doorgaans op dit uitwijkspoor te vinden zijn.
Met wat geluk heeft de 5133 het vandaag rustig. Ze staat afgesteld tegen de hersporingstrein, die begin 2000 nog voorzien is van een fraaie hersporingskraan. Links van de 5133 zien we een stukje van de 6268. Deze locomotief zal straks een soortgenoot aflossen op de IR-diensten tussen Antwerpen en Neerpelt.
Ook anno 2000 staan er aan de sporen van het voormalige goederenstation "Dokken en Stapelplaatsen" enkele locomotieven op hun definitieve lot te wachten. Deze keer vinden we de motorloze 5171 en de 8523 "on deathrow". De 5171 kwam al meermaals voor in deze reportage en zelfs deze foto is niet haar laatste passage. Duidelijk te zien is dat haar motor al is verwijderd, de locomotief heeft korte tijd nog als stoomgenerator op Antwerpen-Schijnpoort dienstgedaan.
Ook de 5159, 8517 en 8504 wachten op hun trieste lot. Zowel op de 5171 op de vorige foto als de 5159 op deze foto zie je het opschrift "uitgestoomd", wat wil zeggen dat de dieseltank gereinigd is en de loc met andere woorden is voorbereid om naar de eeuwige dieselvelden te vertrekken ...
Beter vergaat het de "ezels" 7393 en de 7386. Deze "ezels" worden van verse diesel voorzien aan de tankinstallatie. Ze zijn zonet gearriveerd met een van de zaterdagse locomotieftreinen van Antwerpen-Noord naar den Dam. Zo dadelijk mogen ze gaan genieten van een korte weekendrust die tot zondagavond zal duren, wanneer ze weer in een locomotieftrein naar Antwerpen-Noord zullen vertrekken.
Plots is de rust over voor de 5133. We zagen deze locomotief enkele foto's hoger afgesteld tegen de hersporingstrein. Ook deze locomotief moet blijkbaar worden getankt en dus mag ze toch even in actie komen. Op goederenspoorlijn 27A zien we een lege ijzerertstrein (bijgenaamd "talbot") van Blanchisserie naar Zandvliet rijden. Wat waren dit toch fraaie treinen om te fotograferen ...
Meerdere sporen van het vroegere goederenstation "Stuyvenbergh" worden tegenwoordig gebruikt als afstelsporen voor het depot. Zo zien we "stofzuiger" 2021 afgesteld tegen de 2555, 2552 en de 2558. Wie niet weet waar die bijnaam "stofzuiger" vandaan komt, zoekt best eens een filmpje van deze imposante locomotiefreeks op.
Zaterdag = overbrengingsdag. Nadat we ook onderweg al enkele foto's namen van de wekelijkse locomotieftreinen (helaas zijn die opnames off-topic in deze reportage), worden ze opnieuw gefotografeerd bij aankomst op Antwerpen-Dam. Op deze opname zie je de tweede locomotieftrein van vandaag, de eerste trein is twintig minuten eerder al gearriveerd. Achter de 7408 zien we achtereenvolgens de 7401, 8507, 8267, 7377, 7406, 7403, 7501, 8260, 7616 en de 7615.
De 7386 hing vandaag in het eerste konvooi en dus wordt deze locomotief als een van de eerste slepers bevoorraad. Hierna wordt de locomotief meteen naar de stelplaats gerangeerd. Aan de zandinstallatie zien we links de 7393 met de 7506 en rechts daarvan de 7388. Rechts staat nog steeds de volledige locomotieftrein van de vorige foto. Anders gezegd: een foto met de nodige "ezels", "supers", "lange's", "trams", "koepelkes", "kleintjes" en zelfs nog "nen dikke" in beeld.
° 13/03/00
Uw webmaster reist elke vrijdagnamiddag per trein van Gent (waar hij studeert) naar Neerpelt. Vandaag over een week valt het doek over de Werkplaats Diesel Tractie en dus wordt een ommetje langs de tractiewerkplaats ingelast. Op het eerste zicht is het nog "business as usual", met een erg bedrijvige werkplaats. Jammer dat de technologie anno 2000 het nog niet toelaat om dit soort foto's te maken zonder bewegingsonscherpte, toch vindt uw webmaster dit typische beeld het tonen waard. Deze tractiewerkplaats was écht een pareltje zonder haar gelijke.
Ook aan "den dikke" 5181 wordt motoronderhoud uitgevoerd alsof er niets aan de hand is. Typisch voor Antwerpen was dat de motorhuif daarbij over de stuurpost werd gelegd, zodat de 51'ers er als "tante nonneke" uit leken te zien. De goederenwagens rechts verraadt dat de verhuis naar de gloednieuwe stek op Antwerpen-Noord is begonnen ...
Kiekeboe :) Ook de andere snuit van de 5181 wordt gefotografeerd. Op het moment van de opname bedenkt uw webmaster zich dat het binnen een week over en uit is met deze sfeervolle opnames.
Ondanks het sombere weer, worden ook buiten enkele opnames gemaakt. Onder de zandinstallatie staan de 5115 en de 5102 te wachten op toestemming om naar de SchuilPlaats voor TractieMaterieel te rijden. Na sluiting van de tractiewerkplaats, zal de SchuilPlaats voor TractieMaterieel overigens wel nog even in dienst blijven, de verhuizing van het depot naar Antwerpen-Noord is pas voor 2001 voorzien. Het buitenterrein met haar installaties zal het dus nog even volhouden.
Vlakbij de afstelsporen van de WDT pauzeert de vaste werkplaatslocomotief van Antwerpen-Dam. Het opschrift "TW FNDM" (TractieWerkplaats Antwerpen-Dam) maakt zichtbaar dat de locomotief het terrein niet mag verlaten. Opvallend is dat het opschrift "TW" en niet de gebruikelijke afkorting "WDT" (Werkplaats Diesel Tractie) wordt gebruikt.
We keren nog even terug in de WDT en maken een allerlaatste opname van de werkplaats in dienst, met als hoofdrolspelers de 5181 en de 7395. Wie heeft trouwens ooit bedacht om bij het aanbouwen van de lage loods het spoor in een knik te leggen? Held ...
° 20/03/00
Op de sluitingsdag van de Werkplaats Diesel Tractie komt uw webmaster toch maar een kijkje nemen. Nauwelijks is hij aan het viaduct over het emplacement, of daar duikt de 8462 al op. Dit "kleintje" heeft net enkele schrootwagens met overtollig materiaal van de Werkplaat Diesel Tractie op het voormalige emplacement "Dokken en Stapelplaatsen" geplaatst. Het is een van de twee keren dat uw webmaster beweging ziet aan deze nog maar zelden gebruikte sporen.
Het is vrijdagnamiddag en het personeel geniet (terecht!) van een afscheidsreceptie. Uw webmaster is zo dom om hier niet enkele sfeerfoto's van te nemen (zelfs niet na een uitnodiging door enkele spoorlieden), eeuwig zonde. De laatste diesellocomotief is (meer dan terecht!) "nen dikke": de 5171. Deze locomotief is al langer buiten dienst gesteld en stond zelfs al motorloos op "death row" (zie de foto van 5 februari), dus meer dan waarschijnlijk werd de locomotief nog in de werkplaats gezet voor recuperatie van de laatste bruikbare onderdelen. Achter de locomotief staan nog enkele goederenwagens gevuld met materiaal voor de nieuwe Tractie Werkplaats van Antwerpen-Noord.
Alsof er niks aan de hand is, is het op druk op de sporen voor de Werkplaats Diesel Tractie. We zien de 8521 tijdens het vertrek na een reparatie. Verder staan van links naar rechts de 7391 met daarnaast de 7401 en de 7503 afgesteld. Daarnaast staan nog de 7376 en de 5101. Deze locomotieven gaan ongetwijfeld de geschiedenis in als de laatste locomotieven die onderhoud kregen op den Dam.
Wat verderop staan de 5175, 5102 en 5116 onder de zandinstallatie. Ook na het sluiten van de "dieselwerf" of WDT zal het depot nog anderhalf jaar in dienst blijven. De 51'ers zullen het dus nog even volhouden op den Dam.
Een reportage over Antwerpen-Dam zou niet volledig zijn zonder een foto aan het perron van het gelijknamige station. Veel goederentreinen stoppen hier immers om van treinbestuurder te wisselen. We zien de 5156 met een goederentrein van Hasselt naar Antwerpen-Noord vlak na zo'n dienststop. Links zie je de fraaie Sint-Lambertuskerk die werd gebouwd tussen 1910 en 1913.
° 19/06/01
Pas ruim een jaar later passeert uw webmaster nog eens op den Dam. De reden daarvoor is dubbel: voorafgaand aan de sluiting van de WDT heeft hij veel aandacht besteed aan het in beeld brengen van zowel de werkplaats als het depot zelf waardoor er niet veel extra's meer te fotograferen is, maar anderzijds zijn de 77'ers druk bezig aan hun intrede en daar is webmaster toch een pak minder door gecharmeerd. Bij een passage in de buurt, beslist hij om toch even te gaan kijken aan den Dam. Het onderhoud aan het terrein laat duidelijk al te wensen over. Tijdens het weekend komen de rangeerlocomotieven nog steeds naar hier om te worden bevoorraad, maar tijdens de week is het toch al gevoelig kalmer. Voor de "SPTM" wachten de 2023 en de 5174 op een komende inzet. ’t Is ni meer wa ’t gewest is en ’t zal nooit ni meer weurre wat het was ...
° 26/06/01
Enkele dagen later volgt uw webmasters' definitieve afscheid van den Dam ... Op een van de opstelsporen naast de "SPTM" staat het karkas van de 7501. Deze locomotief is bij een botsing op bundel IJsland dusdanig beschadigd dat de locomotief buiten dienst werd gesteld. Niet onlogische, gezien de instroom van overdreven veel 77'ers. De locomotief werd als plukloc verkocht aan het Italiaanse "Ventura", maar zou ter plekke geplukt en gesloopt worden. Meteen vormt dit ook het symbolische einde van deze hommage aan den Dam.


    Bewegende beelden uit de WDT

Een kleine tijdreis naar de "dieselwerf" in volle actie ...
Index