Spoorwegnostalgie

Op wintersport

Al een aantal jaren had uw webmaster het voornemen om de smalspoorstomertjes van de Harzer SchmalspurBahnen (HSB) eens te fotograferen in winterse omstandigheden. Dit kwam er maar niet van, vooral omdat het toch niet zo dringend was. In februari 2015 lukte het toch door de juiste mix van impulsen: een kameraad was net voor de krokusvakantie naar daar geweest (dankjewel voor het duwtje, Joeri Vanvaerenbergh) en bovendien was uw webmasters' vriendin ook erg enthousiast om een paar dagen richting de sneeuw te trekken. Op wintersport dus!

Voor we naar de Harz trokken, gingen we echter een weekend naar Thüringen om daar de Rodelblitz en de Viba-express te fotograferen. 2 dagen na elkaar sleepte de 41 1144-9 deze treinen immers met authentiek samengestelde reizigerstrein uit het DDR-tijdperk. De Rodelblitz reed de laatste van haar ritten van deze winter op valentijnsdag (zaterdag 14 februari) en vervoerde voornamelijk wintersporters naar Oberhof, een hoog gelegen skioord. Normaal gezien rijdt deze jaarlijks terugkerende trein van Eisenach via Bad salzungen en Zella-Mehlis naar Oberhof (om daarna nog door te rijden naar Arnstadt). Door werkzaamheden tussen Eisenach en Bad Salzungen reed deze trein dit jaar echter een andere route, namelijk vanuit Ertfurt via Arnstadt naar Oberhof en van daaruit naar Zühl en Meiningen. Op zondag 15 februari reed de Viba-express van Ertfurt via Oberhof naar Schmalkalden en vervolgens verder naar Meiningen. Deze rit vervoerde voornamelijk wintersporters en toeristen die de Viba-fabriek in Schmalkalden wilden bezoeken, om hier te zien hoe men nougat en chocolade fabriceert.

Deze reis werd op korte tijd voorbereid. Niet dat dit een probleem was: Duitsland is China natuurlijk niet... Eigenlijk werd nog de meeste tijd gespendeerd aan het opzoeken van goede fotopunten voor het weekend in Thüringen, aangezien deze trein aan een behoorlijke vaart reed. Deze korte reis bleek een schot in de roos te zijn: we werden verwend met zon en sneeuw bij nagenoeg windstil weer. Dit leverde een aantal leuke opnames op die in deze reportage getoond worden.

We vliegen erop Valentijnsdag 2015 meteen stevig in wanneer de 41 1144-9 met de Rodelblitz van Erfurt naar Oberhof en Meiningen de Bettelmannswand net voor Gehlberg overwint. Het toenemende gebulder van de naderende locomotief is echt adembenemend: minutenlang klinkt vanuit de verte een geraas alsof er een straaljager in aantocht is. Deze locomotief van de Baureihe 41 doet haar reputatie zo alle eer aan, want deze werkpaarden staan in Duitsland bekend voor hun luide cilinderslagen.

Ruim 20 minuten later vertrekt de trein vanuit Oberhof. De meeste reizigers hebben de trein verlaten voor een dagje sneeuwpret, maar de eerste wagon blijft goed gevuld met spoorwegliefhebbers die de volledige reis naar Meiningen willen afleggen. Het vertrek vanuit Oberhof is niet zo spectaculair, doordat het hier steil bergaf gaat, maar het besneeuwde landschap maakt veel goed en dus besluit uw webmaster hier toch een foto te maken van de vertrekkende trein.

In Dietzhausen moet de Rodelblitz kruisen met een gewone reizigerstrein. Dit biedt de kans om de 41 nog eens te fotograferen aan de uitrit van dit station bij het passeren van deze oude schuur in typisch vakwerk. Vanuit dit station moet nog een helling van enkele kilometers overwonnen worden, dus vertrekt de machine met bijna volledige vulling, waardoor de cilinderslagen ver in de vallei weergalmen.

In Meiningen is er een pauze van zo'n 4 uur voor de terugrit naar Erfurt. Om de spoorwegliefhebbers nog extra in de watten te leggen, worden er in de befaamde werkplaats rondleidingen georganiseerd aan het democratische tarief van 5 euro. Een grote meevaller hierbij is dat de deelnemers eigenlijk alleen samen met de gids naar binnen moeten gaan: in de werkplaats zelf mag je volledig vrij rondlopen en kan je dus naar hartelust foto's nemen. Een locomotief die direct de aandacht van uw webmaster trekt, is Mallet 99 5902 van de HSB die blijkbaar klaar is voor transport na enkele reparaties.

Vanwege de grote hoeveelheid bewaarde machines, vind je in Meiningen ook altijd wel een of meerdere locomotieven van de BR52 in onderhoud. Vandaag vinden we de 52 8079-7 van Dampf Plus in de grote hall van de werkplaats. Al bij al toch opvallend dat deze locomotief hier staat, want minder dan een jaar geleden was ze hier al op bezoek voor een grote revisie.

Ook aan kleinere locomotieven wordt er gewerkt. Zo zien we deze set drijfwielen die wellicht tot een parklocomotief behoren. De rest van de locomotief was echter nergens te bespeuren... Op de achtergrond zie je nog een aantal rookkastdeuren van normaalspoorlocomotieven.

Een buitenbeentje in Meiningen is deze tramlocomotief: locomotief 11 "Hellbrun" van de Salzburger Eisenbahn- und Tramwaygesellschaft. Deze locomotief is gebouwd in 1902 en doet onmiskenbaar denken aan de Belgische tramlocomotieven uit dezelfde periode.

Nog een exotisch geval in de werkplaats is deze stoomketel. Op een plan dat op de vuurkist kleeft, staat de vermelding A1-03-051 met de nodige Engelse opschriften. Uw webmaster is overtuigd dat hij het locomotiefnummer te pakken heeft, maar eenmaal terug thuis blijkt er helemaal geen Engelse locomotief te zijn met dit nummer. Wie dit raadsel kan oplossen, mag altijd iets laten weten :)

Nog altijd kijkt Erich Honnecker fier toe hoe spoorwegarbeiders hier één van de paradepaardjes van de toenmalige DDR in ere houden. Op de voorgrond is echter te zien dat het RAW Meiningen met zijn tijd meegaat. En maar goed ook!

Ook deze stoomketel kon niet geïdentificeerd worden. Hoe dan ook is deze foto het tonen meer dan waard, omdat je zo een duidelijk beeld kan vormen over de dikte van de dubbelwandige ketel rond de vuurkist. Al bij al geen alledaags zicht dat je in België al helemaal zelden te zien krijgt.

Ook voor de luchtpompen is er uiteraard een aparte afdeling. Deze enkele luchtpomp licht te wachten op herstelling. Dit type werd vooral op lichtere stoomlocomotieven gebruikt, maar bv. ook op de P8'en. Het spreekt voor zich dat ze minder debiet konden leveren dan de grotere dubbele luchtpompen die we bijvoorbeeld op de BR52 vinden.

Weer wat verderop in de werkplaats vinden we de afdeling "drijfstangen". Hier wordt met speciale draaibanken het profiel van de drijfstang bijgewerkt waar nodig. Ook de lagers kunnen hier uiteraard vervangen worden, zoals bij de drijfstangen op de voorgrond te zien is.

Enkele meters verderop is te zien dat men in Meiningen zelfs nieuwe cilinderblokken kan uitfrezen. Van professionalisme gesproken! Het is dan ook niet voor niets dat deze werkplaats van zo'n stevige reputatie geniet in West-Europa.

Rond 15u is het tijd om richting het station te trekken, want daar staat de 41 1144-9 ondertussen weer tegen de reizigerswagens voor de terugrit naar Erfurt. Het weer is ondertussen wat troosteloos, maar dat draagt net bij aan de sfeer op deze foto.

Een uurtje later is het weer zover... We zien de trein hier bij het verlaten van Meiningen op een schijnbaar dubbelsporig traject. In werkelijkheid gaat het hier om de spoorlijnen naar Ritschenhausen en Grimmenthal. Via deze laatste lijn zal de stomer haar weg vervolgen naar Oberhof en Ertfurt.

Tussen Sühl en Oberhof ligt er een lange en beruchte helling. Ruim 15 minuten horen we de trein naderen met steeds luider klinkende cilinderslagen. Deze worden enkel even onderbroken als de trein in Zella-Mehlis stopt om reizigers mee te nemen. Tussen Zella-Mehlis en Oberhof rijdt de trein bovendien door dicht bebost gebied, waardoor de cilinderslagen nog luider weergalmen. U merkt het al: uw webmaster is behoorlijk enthousiast van de indrukwekkende passage van de Rodelblitz aan dit knappe fotopunt.

Nadat de trein in Oberhof gestopt is om de wintersporters op te laden, kan de afdaling naar Ertfurt beginnen. Omdat enkel het vertrek van de trein nu nog interessant is, verzamelen alle achtervolgende fotografen aan het tunnelportaal vlak buiten dit station. Ruim 30 fotografen blijken de trein te hebben achtervolgd, iets wat in België (gelukkig?) onvoorstelbaar is. Ondertussen gaat de zon onder achter de bergen. Het was een mooie dag...

Na het vertrek van de stoomtrein kunnen we het wat kalmer aan doen. Het ideale moment om het mooie en pittoresk gelegen station van Oberhof te fotograferen.

15 februari: een dag later, zelfde tijd maar een andere trein... Vandaag rijdt de Viba-express van Ertfurt via Oberhof naar Schmalkalden. Vervolgens rijdt de trein ook nog via Wernshausen (frontwissel) naar Meiningen. Tot Zella-Mehlis rijdt de trein in hetzelfde rijpad als de Rodelblitz gisteren. Vanuit Zella-Mehlis rijdt de trein op een heel ander traject. Maar goed, we bevinden ons nu te Gehlberg (aan de andere zijde van de wand op de eerste foto van gisteren). De 41 1144-9 mag hier hard zwoegen en dat heeft de stoker geweten!

Een uurtje voordat de stoomtrein in Gehlberg passeerde, hing hier nog een dikke mist. Gelukkig trok die op tijd op, maar was de lucht ook nog net vochtig genoeg om dit sfeerbeeld te maken van de voorbijrijdende trein. Daar ging de zondagsrust voor de omgeving van Gehlberg ;-)

De spoorlijn tussen Zella-Mehlis en Wernshausen is niet helemaal onbekend terrein voor uw webmaster. Hij heeft hier immers al de 65 1049-9 gefotografeerd tijdens een plandampf-evenement. Toch herinnert hij zich hier maar bitter weinig fotopunten van vroeger, laat staan dat hij weet hoe de hellingen op deze spoorlijn liggen. Via een Duitse fotograaf krijgt hij te horen dat er in Steinberg-Hallenberg een interessante helling ligt en dus gaat hij hier op zoek naar fotopunten. Nog net op tijd voor de aanstormende trein ziet hij een grote groep fotografen in deze bocht aan de uitrit van het station staan. Even een sprintje trekken om dan nog net deze leuke tegenlichtopname te kunnen maken.

Enkele kilometers verderop, te Schmalkalden, stappen de meeste overgebleven reizigers uit om de Viga nougat- & chocoladefabriek te gaan bezoeken. Toch blijven er enkele "die hards" in de trein zitten om ook het traject naar Meiningen mee af te leggen. Uw webmaster gaat nog even lustig door met fotograferen en zo kan de 41 1144-9 aan de nog mechanisch beveiligde uitrit van Schmalkalden gefotografeerd worden. Nog net op tijd overigens, want de moderniseringswerken in dit station zijn al begonnen... Overigens is het dienstdoende uitritsein zelf onzichtbaar achter de grote witte rookpluim van de stoomlocomotief.

In Wernshausen moet de locomotief omlopen om het laatste deel van de reis tender voor naar Meiningen af te leggen. Hierdoor is er in dit station tijd om te genieten van de typische Deutsche Reichsbahn-flair die het station en de trein nog uitstralen. Zo hebben de rijtuigen nog grotendeels de originele Deutsche Reichsbahn-opschriften en dit verdient zonder meer een foto. Enkele details kloppen niet meer, want de DB AG bestond nog niet in het DDR-tijdperk (laat staan dat deze rijtuigen daar onderdeel van zouden zijn geweest) en de landcode van spoorwegmaterieel van de Deutsche Reichsbahn was toch echt 50 i.p.v. 80 zijn in de DDR-tijd :)

Ondertussen is de locomotief omgelopen en wacht hij op het vertreksein. Uw webmaster heeft beslist de trein op het laatste stuk van het traject niet meer te achtervolgen omdat die toch tender voor rijdt. Zo kan hij gewoon genieten van de hard werkende locomotief bij het vertrek. In de tussentijd wordt nog deze opname gemaakt van het drijfwerk van de 41, waarbij 2 antieke sluitlantaarns mooi mee in beeld komen. Het zijn de details die het hem doen :)

Heerlijk toch: zo'n antieke seinpaal waarvan de seinarmen mooi afsteken tegen de staalblauwe lucht. Wernshausen is echt een geweldig station om de typische oude spoorwegsfeer op te snuiven. Voor de aankomst van een trein hoor je even van tevoren al het typische geluid van bewegende trekdraden en de overweg onder het seinhuis is nog handbediend. Bovendien zie je door de vele kruisingen in dit station regelmatig wissellantaarns in de andere positie draaien, waarna weer een volgend mechanisch sein wordt bediend. Echt een aanrader om eens op zo'n station te vertoeven. Niet eens zozeer voor de treinen...

Genoeg gemijmerd: iets na drieën arriveert de 41 1144-9 terug vanuit Meiningen en ook nu moet de locomotief van front wisselen. Hierbij worden de knappe uitritseinen en het seinhuis gepasseerd, maar uw webmaster besluit deze scène ietwat alternatief in beeld te brengen vanuit de toegang naar de voetgangerstunnel. Het moet niet altijd een standaardopname zijn :)

Tijdens het omlopen geeft de machinist even goed van katoen, zodat ook deze opname nog gemaakt kan worden van de locomotief die haar eigen trein voorbijrijdt. Veel authentieker gaat het er anno 2015 echt niet meer uitzien.

Abfahrt! Stipt volgens dienstregeling vertrekt de trein vanuit Wernshausen richting Schmalkalden, om daar de met nougat gevulde pralines, euhm, toeristen op te pikken. Net buiten Wernshausen vinden we dit leuke fotopunt, waarbij de kerktoren nog net te zien is tussen de bomen door.

Enkele kilometers voorbij Schmalkalden, in Mittelstille, ligt deze baandam. Uw webmaster kende dit punt niet, maar toen hij enkele collega-hobbyisten naar hier zag rijden, besliste hij toch maar hen te volgen. Dit bleek de juiste beslissing :) In een schitterend avondlicht passeert de stomer een tiental hobbyisten op weg naar Steinberg-Hallenbach, waar de trein aan de kant moet om met een gewone reizigerstrein te kruisen. Dit komt goed uit, want wat verderop komt uw webmaster bijna in een carnavalstoet terecht, wat toch kostbare tijd kost bij een ouderwetse treinachtervolging...

Omdat de helling voor Oberhof het spectaculairste deel van deze rit vormt, besluit uw webmaster niet teveel risico's meer te nemen en direct door te rijden naar de inrit van het voorgenoemde station. Dit blijkt de juiste keuze, want na zijn aankomst duiken hier nog zo'n 20 fotografen op en dus is het wringen voor de juiste fotoplek, namelijk die plek waar de zon net achter de bomen staat, maar de trein wel belicht is. Of deze opname het gewenste effect heeft, mag u zelf uitmaken. Met deze opname ronden we ineens ook de spectaculaire tweedaagse met de 41 1144-9 af. Vanavond rijden we nog zo'n 150km noordwaarts om ten slotte in Schierke aan de voet van de Brocken uit te komen.

We besluiten er de eerste dag in de Harz (16 februari 2015) meteen goed in te vliegen en vertrekken voor zonsopgang te voet vanuit Schierke richting de Brocken. Hier komen we ruim op tijd aan voor de eerste trein, maar de rotte wolken die vaak rond de Brocken blijven hangen, zijn helaas ook van de partij. Zo'n kwartier voordat de eerste trein naar boven rijdt, gebeurt het onverwachte: met een krachtige windstoot verdwijnen de wolken op enkele minuten tijd, waarna we de rest van de dag op een schitterende blauwe lucht getrakteerd worden. De 99 7237-3 heeft er alleszins geen probleem mee om als fotomodel te fungeren als ze de laatste meters aflegt met haar trein van Wernigerode naar Brocken. De besneeuwde dennen maken het plaatje compleet :)

Wat later is het aan de 99 7247-2 om met een reizigerstrein van Nordhausen naar Brocken te rijden. Deze locomotief hangt wel pas sinds Drei Annen Höhne voor de trein, nadat een zusje de trein al vanuit Nordhausen naar daar had gebracht. De grijze massa achter de trein is trouwens het wolkendek dat lager hangt dan de top van de Brocken. Zo ben je natuurlijk wel ineens zeker van zon tijdens het fotograferen.

Echt alles zit mee als de 99 7237-3 voor de tweede keer vandaag met een trein van Wernigerode naar Brocken rijdt: de laagstaande zon, het ontbreken van wind, een blinkende stomer. Alle ingrediënten voor een glintshot dus! De ijskristallen onderaan de boom maken het plaatje helemaal compleet. Deze kristallen zijn ontstaan door smeltende sneeuw die uit de boom viel, maar daarna weer aanvroor tegen de koude bodem. Valt het op dat uw webmaster behoorlijk tevreden is met deze opname?

De overdosis geluk tijdens de eerste dag op de Brocken heeft blijkbaar zijn prijs, want de tweede dag (17 februari 2015) krijgen we veel slechter weer voorgeschoteld. We besluiten het wat kalmer aan te doen en trekken als volleerde toeristen het authentieke Wernigerode in. Rond de middag hebben we het daar wel gezien en reizen we door naar Gernrode, om de van daaruit vertrekkende reizigerstrein naar Hasselfelde te achtervolgen. Deze trein wordt gesleept door het kleinste locomotiefje van de HSB: de 99 6001. We zien de trein hier voor een dienstgebouw van de HSB, vlak voor een rangering tot aan het perron.

Buiten Gernrode bevindt zich dit punt in het midden van een lange klim. Ondanks (of net dankzij) de kleinere afmetingen van dit locomotiefje mag ze hier toch tonen wat ze in haar mars heeft. Een mooie witte rookpluim en een glimlach bij uw webmaster zijn het logische gevolg.

Ook tussen Mägdesprung en Alexisbad gaat de stijging verder. Veel sneeuw ligt er niet meer in deze omgeving, maar dit vergeten we even als we de 99 6001 weer voorbij horen stomen. In tegenstelling tot de treinen naar Brocken zijn dit trouwens geen typische toeristentreinen, maar treinen die vooral rijden voor het vervoer van dagdagelijkse reizigers. Dat het treintje aan een gezapige snelheid rijdt en ze dus best hun tijd nemen, spreekt voor zich.

Dit is wellicht niet de meest spectaculaire foto van deze reportage, maar omwille van al het hekwerk besloot uw webmaster hem toch te plaatsen. Deze foto roept immers een beetje de sfeer op van het ijzeren gordijn, dat wat verderop lag en dat er helaas voor zorgde dat de Brockenbahn jarenlang verboden gebied was voor niet-militairen.

Een heel eind verderop (in Güntersberge) kan er eindelijk een meer typische winteropname gemaakt worden, als de 99 6001 een nog half bevroren vijver passeert. Uw webmaster besloot wijselijk zich niet op het ijs te begeven :)

Bij de terugrit naar Schierke passeren we het knappe dorp Benneckenstein, net op het moment dat de zon toch even door het dikke wolkendek breekt. Fotostop! Maar dan wel zonder trein...

We besluiten nog even een ommetje te maken langs het station van Drei Annen Höhne om daar de laatste trein van Brocken naar Wernigerode op te wachten. Hoewel de horde toeristen er alles aan doet om professioneel rond de 99 236 te blijven dralen, lukt het uiteindelijk toch om een opname te maken zonder uitgelaten families in felgekleurde skikleding. Uw webmaster heeft graag reizigers in beeld, maar er zijn grenzen...

Op 18 februari 2015 is de zon weer van de partij en dus wagen we ons weer aan een stevige wandeling over de besneeuwde paden tussen Schierke en Brocken. De eerste trein wordt opgewacht aan een bekende overweg op enkele kilometers voorbij Schierke. De 99 7237-3 mag haar kunsten tonen en doet dit in stijl met een schitterende witte rookpluim die schril afsteekt tegen de schaduwrijke bomen op de achtergrond.

Dezelfde plek, maar anderhalf uur later... Ondertussen is de 99 7237-3 met een reizigerstrein van Brocken naar Drei Annen Höhne teruggekeerd om vervolgens nog een tweede slag naar Brocken te maken. Door de warmere temperatuur is de rookpluim heel wat minder spectaculair, maar door het vakantiegehalte dat deze foto uitstraalt, is uw webmaster er toch enthousiast over. Het leuke aan de streek rond de Brocken is natuurlijk dat je de stoomtreinen met mooie wandelingen kan combineren. Ideaal voor een trip met de familie dus!

Door de lage zonnestand in de winter is het wel een uitdaging om fotopunten te vinden waar de treinen mooi belicht worden. Nog net op tijd wordt dit fotopunt bereikt en maar goed ook, want hij wordt gesleept door de 99 222. Deze locomotief is een buitenbeentje in het locomotiefpark van de HSB: deze stomer uit 1931 maakte eens deel uit van een reeks van 3 locomotieven. In 1944 werden haar zusters, de 99 221 en 99 223, naar Noorwegen getransporteerd om daar nog een aantal jaren dienst te doen. De 99 222 bleef in Duitsland achter en werd in 1966 naar Wernigerode overgebracht, om van daaruit tot de dag van vandaag dienst te doen. Zo zien we deze locomotief op deze foto tijdens een van haar vele ritten met een reizigerstrein van Wernigerode naar Brocken.

Enkele honderden meters verderop vinden we een aantal vers besneeuwde bomen. Deze sneeuw lag er eergisteren nog niet, dus dat bewolkte weer van gisteren heeft dan toch nog voor een aangename verrassing gezorgd. Hier wordt dankbaar gebruik van gemaakt als de 99 236 met een reizigerstrein van Nordhausen naar Brocken rijdt. De 99 236 hangt wel pas voor deze trein vanaf Drei Annen Höhne. Overigens gebruikt men bij deze locomotief terug het nummer waarmee ze in de jaren '50 werd afgeleverd.

De laatste trein van vandaag wordt gesleept door de 99 7247-2. Omdat de zon al redelijk hard gezakt is, besluit uw webmaster om een wat alternatieve opname te maken in een buitenbocht. De opkomende nevel en de mooie kleurschakeringen in de lucht zorgen alleszins voor het gewenste effect.

De laatste dag (19 februari) beginnen we in de buurt van Drei Annen Höhne. Als de zon eenmaal door de ochtendnevel breekt, levert dit een ronduit schitterend schouwspel op. Voor een keertje is het misschien maar goed dat er geen trein door het beeld gereden komt...

Wat later rijden we naar Benneckenstein, om hier de 99 7232-4 op te wachten die met een reizigerstrein van Nordhausen naar Brocken rijdt. In Drei Annen Höhne zal ze haar plaats wel moeten afstaan aan een zusterloc. Zo ver is het echter nog niet als de stomer uw webmaster passeert. Hoewel met iets minder wind de rookpluim mooier boven de trein had gehangen, is uw webmaster toch nog redelijk tevreden met deze tegenlichtopname.

We achtervolgen deze trein nog een eindje en hebben hem nog eens te pakken in het woud voor Elend. Het is een prachtig zicht om de 99 7232-4 met haar trein door de bocht te zien komen, terwijl zonnestralen langs alle kanten door de bomen breken.

We sluiten deze winterse reportage af in het station van Elend. Dit station heeft nog veel van haar charme van weleer en vormt dus een passend kader om de stomer nog een derde en laatste keer te fotograferen. Met een geheugenkaart vol leuke opnames en een pak leuke herinneringen rijden uw webmaster en diens vriendin huiswaarts. Onderweg vraagt zijn vriendin of we volgend jaar terugkomen :-) Graag!