Spoorwegnostalgie

Verhaal met een staartje

Tussen Lauchringen en Hintschingen (in het "Zwarte Woud") bevindt zich een van de mooiste spoorlijnen van Duitsland. Deze spoorlijn werd aangelegd tussen 1887 en 1890, een huzarenstuk gezien de moeilijke geografische ligging. Wellicht is het meteen ook de spoorlijn met de meeste bijnamen. In het begin stond deze spoorlijn bekend als "Kanonnenbahn", ze werd immers aangelegd voor de aanvoer van legermateriaal bij eventuele conflicten met Frankrijk. De spoorlijn kronkelt zich o.a. doorheen het dal van het riviertje Wutach, wat haar ook de naam (u raadt het al ...) "Wutachtalbahn" opleverde. Het slingerende parcours (waarbij je dankzij bochten van meer dan 180° op sommige plekken meerdere niveaus van de spoorlijn tegelijk kan zien) leverde haar de meest tot de verbeelding sprekende bijnaam op: de "Sauschwänzlebahn" oftewel "varkensstaart-spoorlijn".

Deze spoorlijn bleef tot halfweg de jaren '70 nog van strategisch belang. De NAVO heeft ze halfweg de jaren '60 om die reden zelfs nog volledig gemoderniseerd. Hoewel er toen ook al geen vast treinverkeer meer was, werden de stations zelfs nog uitgerust met nieuwe mechanische beveiliging. Er werd immers vooropgesteld dat er in geval van nood tot 24 militaire treinen per dag moesten kunnen passeren. 10 jaar later, in 1975 kwam men tot inzicht dat het strategische nut ondertussen verdwenen was en bleek de recente vernieuwing van de spoorlijn vooral een fantastisch cadeau voor een op te richten museumvereniging die hier met stoomtreinen wilde rijden.

We springen 45 jaar verder in de tijd: op 26 en 27 oktober 2019 organiseerde het Duitse reisbureau Tanago een erg geslaagde fotorit op deze spoorlijn. Trekpaard van dienst was de erg fraaie 50 2988 van de Dampflokfreunde Schwarzwald-Baar e.V, als last werden drie- en vierassige "Umbauwagen" meegenomen. Uw webmaster wilde deze 50'er al lang op deze spoorlijn fotograferen en dus liet hij deze kans niet schieten. Gelukkig zag reisgezel Hans Valkenaers deze fotorit ook zitten en zetten we voor een weekend koers naar Zuid-Duitsland om daar o.a. Steven Wuyts en Bart van 't Grunewold tegen te komen. Het werd een fantastisch weekend, zeker omdat de weergoden ons trakteerden op een scala van het interessantere herfstweer. De mensen van de Sauschwänzlebahn en het team van Tanago hebben hierbij een fantastische prestatie neergezet, waarvoor een héééle grote dankjewel meer dan gepast is!

De naam van deze reportage is uiteraard een kwinkslag naar de grappigste bijnaam voor deze spoorlijn: "Sauschwänzlebahn". Toch kreeg deze fotorit ook letterlijk een staartje, want één bewoner van het dorpje Epfenhofen vond het nodig om zijn/haar beklag te maken in de pers i.v.m. de vele schijnvertrekken op het viaduct hoog boven het dorp. Onbegrijpelijk, want wat kan je er nu op tegen hebben dat er op zondagmorgen 13 schijnvertrekken vlak boven je bed worden gehouden? ;-)

Op 26 oktober 2019 vinden we de 50 2988 met haar set Umbauwagens in het stationnetje van Fützen. Het blauwe uur laat zich van haar beste kant zien en dus klikken een dertigtal fototoestellen er lustig op los.

Voor de eerste fotostop wordt de trein opgeduwd tot de brug "Talübergang Fützen". Hier worden de eerste twee schijnvertrekken uitgevoerd in de opkomende mist. Geen ideale lichtomstandigheden, maar sfeervol is het wel.

We schuiven een heel eind op richting Epfenhofen vooraleer we aan een onbewaakte overweg stoppen voor een volgend schijnvertrek. Uw webmaster hoopte op een typische herfstsfeer voor deze rit, een missie die vooralsnog goed lijkt te gaan slagen.

Het inritsein van Epfenhofen is van een erg laag model omwille van een wegbrug wat verderop (wie goed kijkt...). De 50 2988 zal met haar trein worden binnen genomen via het zijspoor, waardoor het sein "Langsamfahrt" beveelt.

In het mistige Epfhenhofen staan enkele reizigers te verkleumen totdat de trein eindelijk aankomt. Ze hoorden de trein nochtans al lang naderen, maar het leek alsof hij telkens stopte en weer vertrok. Vreemd, dadelijk toch maar eens aan de Zugchef vragen wat er allemaal gaande was.

Langs de andere kant ziet dat er zo uit ... De reizigers lijken op reis te vertrekken, afgaande op de hoeveelheid bagage. Of is het voedsel voor onderweg omdat ze beseffen dat het een lange reis wordt door de vele stops onderweg?

Net voorbij het station van Epfenhofen ligt de langste brug van de lijn: "Talübergang Epfenhofen". Het babbeltje van enkele lokale inwoners wordt even verstoord wanneer de stoomtrein over het viaduct dendert. Véééle passages op deze brug zouden nog volgen tijdens deze fotorit ;)

Er wordt verder gereden naar het station van Zollhaus-Blumberg. Nadat de 50 2988 én de deelnemers werden bevoorraad, poseren de figuranten op aanvraag even naast de "Umbauwagen" die aan het perron staan.

Ook de Fahrdienstleiter maakt van de pauze gebruik om een hapje te eten. De sympathieke man heeft er geen probleem mee om te worden gefotografeerd tijdens het nuttigen van de zowat meest typische Duitse maaltijd: een braadworst. Naast de goede man zien we het mechanisch gestel van het type "Bruchsal J". Dit toestel is in dienst gesteld in 1929 en doet momenteel enkel nog voor museumverkeer dienst. In dit station komen ook reizigerstreinen van een privévervoerder aan, maar die maken gebruik van een modern beveiligd zijspoor.

Na de maaltijd wil de goede man ook nog wel voor zijn kantoor poseren. In welk station bevinden we ons ook alweer?

De trein is bijna vertrekkensklaar en dus stappen ook meer en meer reizigers in. Een van die reizigers kijkt toch maar even na of hij alles bij heeft voor zijn weekendje in de boshut. Tabak lijkt hij alvast te zijn vergeten ;)

Het vertrekuur nadert, maar het personeel van de 50 2988 heeft toch nog even de tijd voor een babbeltje met de stationschef. De machinist vertelt fier over de laatste oogst bloemkolen uit zijn groententuin.

De trein is vertrokken, maar enkele reizigers beslissen om van rijtuig te verhuizen. In het oorspronkelijke rijtuig tochtte het immers enorm. Dan maar weer verhuizen met die typische koffers uit de goede oude tijd.

Terug naar het fotoprogramma. Met wat vertraging breekt uiteindelijk toch de zon door. De 50 2988 heeft zopas station Fützen achter zich gelaten voor een tweede rit naar Zollhaus-Blumberg. In een fantastisch herfstlandschap passeert ze met luide cilinderslagen de enthousiaste groep fotografen.

De figuranten hangen uit het raam en genieten gezellig mee van het stoomspektakel. Die foto laten we niet liggen natuurlijk ...

Aan Parkplatz Blumberg Ost zie je mooi hoezeer de spoorlijn hier door het landschap kronkelt. Vanaf deze positie maakt de spoorlijn eerst een bocht van 180° om links van uw webmaster weer te verschijnen. Ergens recht voor uw webmaster draait ze opnieuw 180° om weer rechts van uw webmaster op te duiken. Daarna maakt ze weer een bocht van 180° om het hooggelegen Biesenbachviaduct achteraan in beeld te passeren. Kan u nog volgen? Blijft de vraag waar de trein dan vandaan kwam. Wel, tussen al dat andere gekronkel maakte de stoomlocomotief met haar wagens daarnet ook al een bocht van 180° rechts voor uw webmaster. Anders gezegd: je zou hier een lijn kunnen trekken in het landschap, die op enkele honderden meters afstand de spoorlijn maar liefst 5 keer kruist. Ok, nu kan u niet meer volgen? Zoek het dan gerust eens op via Google Maps.

In een grote keerlus vindt de volgende fotostop plaats. Te midden van erg fraaie herfstkleuren, passeert de 50 2988 met haar set Umbauwagen naar Zollhaus-Blumberg. Wat zijn de Altbau 50'ers toch fraaie stoomlocomotieven!

Twee foto's hoger zagen we het Biesenbachviaduct al op de achtergrond. Langzaamaan baant de 50'er zich een weg naar dit fraaie viaduct, maar eerst moet het stationnetje van Epfenhofen nog worden gepasseerd. Op deze foto zien we de trein dit station binnenrijden.

In het station stappen enkele reizigers uit. We zien hen rustig richting het dorp wandelen, terwijl de 50 2988 met luide cilinderslagen het stationnetje achter zich laat. Wederom wordt het Biesenbachviaduct mee in beeld genomen.

De trein rijdt maar enkele meters verder dan op de vorige foto, maar uw webmaster bevindt zich op magische wijze plots enkele honderden meters verderop. Zon, herfstkleuren en stoomtractie: wat een geweldige combinatie blijft dit toch!

Het uitritsein dat op de vorige foto helemaal rechts in beeld stond, bevindt zich op deze opname uiterst links. We zijn met andere woorden weer enkele honderden meters opgeschoven en bevinden ons nu aan de "Talübergang Epfenhofen". Deze markante brug is wellicht het bekendste fotomotief van de schitterende "Sauschwänzlebahn" en dus wordt ze in combinatie met onze fototrein gedurende het weekend vanuit verschillende posities gefotografeerd. Achter de trein zie je trouwens een hoger gelegen deel van de spoorlijn. U raadt het al: ook na die viaduct maakt de spoorlijn weer een bocht van ruim 180°. Een politicus is er niks tegen ;)

Onderweg naar het volgende punt komen we volledig toevallig (?) enkele wandelaars tegen die in jaren '60 tenue de omgeving verkennen. We rijden momenteel met de trein over het hoger gelegen deel van de lijn (zie de vorige foto) terwijl we iets lager de twee sporen van station Epfenhofen zien liggen.

De zon gaat langzaamaan onder en het licht wordt nu écht grandioos. Te midden van bomen in hun fantastische herfstkleuren maakt de 50 2988 een schijnvertrek op het Biesenbachviaduct. Dit is het viaduct dat al enkele keren een bijrol "achteraan in beeld" speelde. Op deze en de volgende opnames krijgt het eindelijk de hoofdrol toebedeeld.

Best wel handig, zo'n fototrein: je kan immers het juiste moment afwachten voor een schijnvertrek. Enkele sluierwolken houden de spanning er goed in, maar uiteindelijk lukt het toch om de 50 2988 met haar trein van Fützen naar Zollhaus-Blumberg op dit viaduct te vereeuwigen met de ondergaande zon.

De sluierwolken zetten door, waardoor schijnvertrekken in de avondschemering keer op keer niet het gewenste effect geven. Op het moment dat we op punt van opgeven staan, trekt de lucht net voldoende terug open om een schitterende silhouetopname te maken: "Abfahrt, schnell!". Aan een recordtempo worden megabytes aan pixels verschoten, wat een sfeermoment!

's Avonds wordt de 50 2988 afgesteld in het depot te Fützen. Voor de die-hards worden hier nog enkele spots opgesteld die deze scène belichten. Echt lekker loopt het allemaal niet: meerdere deelnemers zijn moe en lopen door het beeld van andere deelnemers. Op het moment dat de 50 2988 de loods gaat binnenrijden, besluit uw webmaster om zijn camera op 3200 te zetten, waarna op 1/10 van een seconde deze opname gemaakt kan worden. Hehe, toch één deftige opname van dit wat chaotische moment ...

<br><br>Na een korte nachtrust beginnen we aan dag 2 (27 oktober 2019) van het programma. De locomotief is omgenummerd naar "052 988-3" om zo de laatste jaren van de stoomtractie in West-Duitsland na te bootsen. We zien de locomotief hier naar het station rangeren in een sprookjesachtige ochtendnevel.

In het station zelf is er tijd voor een babbeltje met de onderstationschef (oops, Fahrdienstleiter). Ook deze scène biedt weer erg fraaie mogelijkheden, iets wat u uw webmaster natuurlijk geen twee keren moet zeggen.

Vergelijk deze opname zeker eens met de eerste foto in deze reportage. Nee, niet enkel het nummer op de locomotief is anders: het "blauwe uur" lijkt vandaag eerder paars. Zou de omgeving in de rouw zijn dat na vandaag de stoomlocomotief voor meerdere maanden op stal gaat?

De bedoeling is om ook vandaag weer van start te gaan aan de "Talübergang Fützen". Op de plek waar de trein stopt om de deelnemers te laten uitstappen, hangt echter een lokale mistbank. Uw webmaster zegt aan de organisator dat dat eigenlijk toch een veel fraaier motief is en die gaat daar gelukkig mee akkoord. In plaats van opnieuw aan de brug te gaan staan, kiezen we dus voor deze buitenbochtopname. Laat ons wel wezen: de brug zelf was wellicht toch niet zichtbaar door de dichte mist ;)

Aan dit punt worden meerdere schijnvertrekken uitgevoerd in de steeds dichter wordende mist, tot Hans opmerkt dat de mist wellicht wordt verergerd door de rookpluim van de stoomlocomotief. Besloten wordt om iets langer te wachten tussen twee schijnvertrekken, waardoor uiteindelijk deze opname kan worden gemaakt. U hebt het wellicht al wel door: uw webmaster is best wel fan van ochtendnevel, zeker wanneer er foto's gemaakt kunnen worden met de trein die uit de nevel opdoemt.

Onderweg naar het volgende fotopunt, geniet ook onze treinbegeleider duidelijk van de fraaie ochtendnevel. Snel wordt de camera bovengehaald om deze scène in beeld te brengen.

Voor een moment als dit schieten superlatieven tekort. De zon staat nét hoog genoeg wanneer de 052 988-3 voor het eerst vandaag het viaduct "Talübergang Epfenhofen" overschrijdt. Dit is het eerste van dertien schijnvertrekken, wat ons na de fotorit een artikel rond het verstoren van de zondagsrust in de lokale pers opleverde. Voor uw webmaster gaat deze opname alleszins de archieven in als één van de beste schijnvertrekken ooit tijdens een fotorit.

Zodra de zon wat hoger staat, is het tijd voor de standaardopnames aan dit fraaie viaduct. We zien de 052 988-3 met haar Umbauwagens op dit fraaie viaduct, met het al even markante Biesenbachviaduct op de achtergrond. Zouden de spoorlieden destijds hebben nagedacht waar men het inritsein zo fotogeniek mogelijk kon plaatsen? Het lijkt er alvast wel op.

In Zollhaus-Blumberg aangekomen, wordt van front gewisseld. De meeste aandacht gaat (begrijpelijk) naar de 052 988-3, maar ook de treinbegeleider moet in actie komen. Het wisselen van de sluitseinschilden vormt een leuk motief vooraleer het weer de lijn op gaat.

Na een non-stop tender-voor rit van Zollhaus-Blumberg naar Weizen (het huidige eindpunt van de lijn), wordt daar kort gepauzeerd vooraleer het weer richting Fützen gaat. Nabij Grimmelshofer Weiler maken we een eerste fotostop aan de uitrit van de Weiler Kehrtunnel. Probeer het je even voor te stellen: op dit punt staan we met zo'n 20 fotografen opeengepakt, de rest staat op een kluitje in de buitenbocht. Gelukkig heeft uw webmaster een ladder bij :)

Enkele meters verderop bevindt zich de fraaie Wutachbrücke. Ook hier vinden meerdere schijnvertrekken plaats. Uw webmaster staat hier op een muurtje, een locatie waar je best geen hoogtevrees voor hebt. Alles voor de foto toch?

Ook aan de Grimmelshofener Tunnel (in welk dorp zouden we ons bevinden?), worden enkele schijnvertrekken uitgevoerd. Langzaamaan komen er sluierwolken opzetten, maar gelukkig kan deze foto nog in een zacht herfstzonnetje worden gemaakt.

De witte kruisen geven duidelijk aan dat de beveiliging in dit station niet meer in dienst is. Toch staat er werkmaterieel afgesteld op het tweede spoor. Wellicht is het voor de vrijwilligers dus vooral handig om hier niet per sé een Fahrdienstleiter te moeten opstellen voor het uitvoeren van de museumdienst? Gelijk hebben ze. Let zeker ook even op de bijenkorven rechts. Oh ja, er rijdt natuurlijk ook nog een stoomtrein in beeld ...

De wolken zetten nu echt door ... Aan de "Talübergang Fützen" biedt dit nog wel de gelegenheid voor een sfeervolle tegenlichtopname wanneer de 052 988-3 met haar trein de eindbestemming (Fützen) nadert.

We eindigen het normale fotoprogramma aan het station van Fützen. Een dankjewel aan de organisatoren en het toffe personeel van de Sauschwänzlebahn is hier zeker op zijn plaats: het was een fantastisch evenement!

Vlak voordat we naar huis vertrekken, horen we nog dat de 052 988-3 enkele vierassige Umbauwagens van Fützen naar Zollhaus-Blumberg zal overbrengen. Enkele andere deelnemers hebben in de voormiddag een foto aan het kerkhof van Epfenhofen gemaakt en stonden daar aan een fotopunt dat uw webmaster niet kende. Met dank aan deze overbrenging kan hij alsnog een opname vanop dit fraaie punt maken, iets waar hij absoluut niet rouwig om is. De trein rijdt hier nog eenmaal over de "Talübergang Epfenhofen". Voor het personeel is het dadelijk "Feierabend", voor Hans en uw webmaster wacht de lange terugrit naar het verre België.